Ռուբեն Վարոսի Զարյանը (Ղազանջյան) ծնվել է 1909 թ. սեպտեմբերի 1-ին, Ալեքսանդրապոլում (ներկայումս` ք. Գյումրի): Վախճանվել է 1994 թ. փետրվարի 2-ին Երևանում։
1929 թ. ավարտել է Թիֆլիսի Ալ. Մյասնիկյանի անվ. մանկավարժական ուսումնարանը:
1929-1932 թթ. Ախալքալաքի մանկավարժական տեխմիկումում հայոց լեզվի և գրականության դասատու:
1933 թ. Թիֆլիսի «Գրոհ» հանդեսի պատասխանատու քարտուղար:
1934 թ. Հայաստանի խորհրդային գրողների միության անդամ:
1936 թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի լեզվագրական ֆակուլտետը:
1937-1939 թթ. դասավանդել է Երևանի մանկավարժական ուսումնարանում:
1938-1950 թթ. կրտսեր գիտական աշխատակից ԽՍՀՄ ԳԱ Հայկական մասնաճյուղի գրականության և լեզվի ինստիտուտում:
1938-1947 թթ. Հայպետհրատի գեղարվեստական գրականության բաժնի վարիչ:
1940 թ. շնորհվել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան:
1940-1943 թթ. ԽՍՀՄ ԳԱ Հայկական մասնաճյուղի գրականության և լեզվի ինստիտուտի գիտխորհրդի անդամ:
1941-1943 թթ. «Սովետական գրականություն» ամսագրի պատասխանատու խմբագիր:
1942 թ․ ընտրվել է ԽՄԿԿ անդամ: 1942-1994 թթ. Հայկական թատերական ընկերության (1986 թ.՝ Հայաստանի թատերական գործիչների միության) անդամ:
1943-1994 թթ. Հայաստանի ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվ. գրականության ինստիտուտի գիտխորհրդի անդամ:
1946 թ․ պարգևատրվել է «1941-1945 թթ․ Հայրենական մեծ պատերազմում քաջարի աշխատանքի համար» շքանշանով:
1948-1958 թթ. Երևանի թատերական ինստիտուտի արվեստի պատմության և տեսության ամբիոնի վարիչ:
1949-1990 թթ. հայ թատրոնի պատմության դասախոս Գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում:
1950-1953 թթ. Հայաստանի ԳԱ արվեստների պատմության և տեսության բաժնի ավագ գիտաշխատող:
1952 թ. Հայկական թատերական ընկերության վարչության անդամ:
1953 թ. պարգևատրվել է «Աշխատանքի արիության համար» շքանշանով՝ երկարամյա ծառայության և անբասիր աշխատանքի համար:
- Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնի գեղարվեստական խորհրդի անդամ:
1953-1958 թթ. Հայաստանի ԳԱ արվեստների տեսության և պատմության բաժնի վարիչ:
1955 թ. «Սովետական արվեստ» ամսագրի խմբագրական կոլեգիայի անդամ:
- պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով:
1958-1987 թթ. ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտի դիրեկտոր:
1958-1994 թթ. Գրականության և արվեստի թանգարանի գիտխորհրդի անդամ:
1960-1962 թթ․ Արվեստի ժողովրդական համալսարանի ռեկտոր; Հայկական թատերական ընկերության նախագահության և Գ․ Սունդուկյանի անվան թատրոնի Գեղարվեստական խորհրդի անդամ:
1961 թ. շնորհվել է ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում:
- գիտական գործուղում Ռումինիա:
1962 թ. շնորհվել է արվեստագիտության դոկտորի գիտական աստիճան:
1963 թ. շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում:
1964-1994 թթ. Հայկական թատերական ընկերության նախագահության անդամ:
1964 թ․ ՀՍՍՌ ԳԱ արվեստի ինստիտուտում ստեղծել է Շեքսպիրագիտական գրադարան:
1966 թ. հիմնադրել է Շեքսպիրագիտության հայկական կենտրոն:
1969 թ. պարգևատրվելէ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով:
1970 թ. ընտրվել է Գերմանական շեքսպիրյան ընկերության անդամ (Վայմար, Գերմանիա):
- պարգևատրվել է «Քաջարի աշխատանքի համար ի նշանավորում Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի շննդյան 100-ամյակի» հոբելյանական շքանշանով:
1970-1987 թթ. Հայկական խորհրդային հանրագիտարանի խմբագրական կոլեգիայի անդամ:
1974-1981 թթ. ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր գրականության, արվեստի, ճարտարապետության և քաղաքաշինության ասպարեզում պետական մրցանակների հանձնաժողովի նախագահ:
1974 թ. ընտրվել է Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ:
1975 թ. հայ արվեստին նվիրված միջազգային առաջին սիմպոզիումի պատվիրակության ղեկավար (Բերգամո, Իտալիա):
1977-1987 թթ. ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի գիտխորհրդի անդամ:
1978 թ. հայ արվեստին նվիրված միջազգային երկրորդ սիմպոզիումի կազմկոմիտեի նախագահի տեղակալ:
1979 թ. պարգևատրվել է «Ժողովուրդների բարեկամության« շքանշանով` ծննդյան 70-ամյակի առթիվ:
- ընտրվել է Հայաստանի ԿԿ քաղաքային կոմիտեի անդամ:
1981 թ. Իտալիայում հայ արվեստի միջազգային երրորդ սիմպոզիումի Հայաստանի պատվիրակության ղեկավարի տեղակալ:
- ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր:
- ընտրվելէ Հռոմի «Տիբերինա» ակադեմիայի թղթակից անդամ:
1983 թ. Թբիլիսիում վրաց արվեստի միջազգային չորրորդ սիմպոզիումի հայկական պատվիրակության ղեկավար:
1984-1990 թթ. ղեկավարել է Աբովյանի տուն-թանգարանի գիտական խորհրդի աշխատանքները:
1985 թ. հայ արվեստին նվիրված միջազգային չորրորդ սիմպոզիումի կազմկոմիտեի նախագահի տեղակալ:
1986 թ. ընտրվել է Հայաստանի ԳԱ ակադեմիկոս:
- Հայաստանի ԳԱ արվեստի ինստիտուտի դիրեկցիային կից խորհրդական:
1987 թ. Հայաստանի թատերական գործիչների միության նախագահության անդամ:
1989 թ. պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով` ծննդյան 80-ամյակի առթիվ:

Վերջին քառասուն տարվա հայ արվեստաբանության բազմաթիվ հանգույցներ կապվում են Հայաստանի ԳԱԱ ակադեմիկոս, արվեստագիտության դոկտոր Ռուբեն Զարյանի անվան հետ: Եվ դա հասկանալի է. 1953-ից ի վեր լինելով Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի արվեստների տեսության և պատմության սեկտորի վարիչը, ապա 1958-ից մինչև 1987-ը այդ սեկտորի հիման վրա ստեղծված արվեստի ինստիտւտի տնօրենը, ունենալով մշտարթուն նախաձեռնող ոգի, նա եղել է մեր արվեստաբանական աչքի ընկնող ձեռնարկումների կազմակերպիչն ու մասնակիցը, դրա հետ միասին` գրականագիտական և թատերագիտական մեծաթիվ աշխատությունների ու հոդվածների հեղինակը:

Ռուբեն Վարոսի Զարյանը (Ղազանչյան) ծնվել է 1909-ի սեպտեմբերի 1-ին Ալեքսանդրապոլ քաղաքում: Բայց եթե նա այդ քաղաքի հետ կապված է ծնունդով, ապա իր մանկության ու պատանեկության տարիներով կապված է Թիֆլիսի հետ, այն տարիների Թիֆլիսի, որ դեռև չէր կորցրել հայ մշակույթի նշանավոր կենտրոնի ավանդները, երբ դեռ փեթակի պես գործում էր Հովհ. Թումանյանի հիմնադրած Հայարտունը և դեռ ընդունակ էր հայ նորահաս պատանեությանը տալ հայրենի մշակույթի սեր և ճաշակ: Թիֆլիսում են կազմավորվում ապագա գրականագետի և արվեստաբանի հակումներն ու նախասիրությունները: Նա այստեղ է ավարտել միջնակարգ կրթությունը, մի որոշ ժամանակ էլ ուսանել Հայարտան դրամատիկական ստուդիայում: Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Երևանի պետական համալսարանում, 1936-ին ավարտելով նրա լեզվագրական ֆակուլտետը:

Կարևոր է նկատել, որ Ռուբեն Զարյանն իբրև գրականագետ ձևավորվել է երևելի դասախոսների հսկողությամբ, որոնց հանդեպ իր խոր երախտագիտությունր նա արտահայտել է ընթերցողներին լավ հայտնի իր «Հուշապատումի» և «Մայրամուտից առաջ» հատորների բազմաթիվ էջերում: Համալսարանական միջավայրից ոչ պակաս` երիտասարդ Զարյանի աշխարհայացքի և աշխարհազգացողության վրա ազդեցություն են ունեցել իր անմիջական շփումները Եղիշե Չարեցի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Երվանդ Շահազիզի, Ավետիք Իսահակյանի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, հայ գրականության և արվեստի ուրիշ մեծանուն գործիչների հետ: Այդ ամենը նպաստել են, որ ի բնե աչքաբաց երիտասարդը բավականաչափ վաղ հայտնվի գրական-գեղարվեստական կյանքի կենտրոնում: 1932-ից ի վեր նրա անունը երևում է պարբերական մամուլի էջերում: Նա բանասիրական գիտությունների առաջին թեկնածուներից մեկն է մեր իրականության մեջ. 1940-ին պաշտպանել է «Աբովյանի «Նախաշավիղը» և նրա պատմությունը» ատենախոսությունը և ստացել է իր հայցած գիտական աստիճանը: Այդ թեման հեղինակի վաղեմի նախասիրությունների արգասիքն էր: Նրան գրականագետի համբավ էր բերել ոչ այլ ինչ, քան «Աբովյանի կյանքը» թեև փոքրածավալ, բայց թարմաշունչ աշխատությունը: Եվ եթե հեղինակը հետևողականորեն չընթացավ այդ ուսումնասիրության բացած խոստումնալից հունով, ապա դրա պատճառը հրատարակչական և խմբագրական բազմազբաղ աշխատանքը եղավ` Հայպետհրատի գեղարվեստական գրականության բաժնի վարիչ (1938-1947 թթ.), «Սովետական գրականություն» ամսագրի խմբագիր (1941-1943 թթ.): Ե’վ մեկ և’ մյուս պաշտոններում Ռ. Զարյանի գործունեությունը եղավ ավելի քան արդյունավետ, բայց երկուսի համար էլ նա ենթարկվեց վարչական տույժերի և զրկվեց այդ պաշտոններից: Ընդգծելի է նրա գործունեության մի հատկությունը` ճանապարհ բանալ օժտված երիտասարդության առաջ` Անահիտ Սահինյան, Վիգեն Խեչումյան, Մարո Մարգարյան, Գևորգ Էմին, վերջապես, Պարույր Սևակ:

Հետագա տարիներին Ռ. Զարյանն իր գործունեության գլխավոր ասպարեզը դարձրեց թատերագիտությունը, որտեղ նրա ձեռքբերումները եղան ավելի նշանակալի: Ճիշտ է, ժամանակին տիրող քաղաքական իրադրության թելադրանքով այստեղ ևս հանիրավի մեղադրանքները պակաս չեղան (1949-ին, ի թիվս իր մի շարք գրչակիցների, նա մեղադրվեց իբրև, այսպես կոչված «կոսմոպոլիտ» թատերական քննադատ), որն արգելակեց, բայց արգելք չեղավ նրա թատերագիտական և մանկավարժական գործունեությանը: 1948-1958 թթ. նա եղել է Երևանի թատերական ինստիտուտի (1952-ից` Գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ) արվեստի պատմության և տեսության ամբիոնի վարիչը, հայ թատրոնի պատմության առարկայի դասախոս: Իբրև դասախոս նա շարունակեց աշխատել հետագայում ևս` տասնյակ տարիներ: Ինստիտուտի շրջանավարտ բազմաթիվ դերասաններ, թատերագետներ ու բեմադրիչներ նրա սաներն են: Բայց նրա համար ավելի մեծ կարևորություն ունեցավ արվեստաբանության, իբրև գիտության, կազմակերպման գործը: 1953-1958 թ. նա եղել է Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի արվեստների տեսության և պատմության սեկտորի վարիչը, 1958ից նույն սեկտորի հիման վրա ստեղծված արվեստի ինստիտուտի տնօրենը:

Ակներև են Ռ. Զարյանի ծառայություններն այդ ինստիտուտը կազմակերպելու և հայ արվեստաբանության կենտրոնը դարձնելու գործում: Նրա 34-ամյա տնօրինության ընթացքում ինստիտուտում ստեղծվել են կերպարվեստի, երաժշտագիտւթյան, ճարտարապետության, ժողովրդական արվեստի, թատրոնի, կինոարվեստի և հեռուստատեսության բաժիններ, ինչպես նաև շեքսպիրագիտության կենտրոն և շեքսպիրագիտական գրադարան: Լույս են տեսել հայ արվեստի բոլոր ճյուղերին վերաբերող բազմաթիվ գրքեր` արվեստագիտական մի ամբողջ գրադարան, որն արտացոլում է հայ արվեստագիտության զարգացման նոր աստիճանը. կազմակերպել է հայ արվեստին նվիրված միջազգային հինգ գիտաժողով` առաջինը, երրորդը և հինգերորդը կայացել են Իտալիայում, երկրորդը և չորրորդը` Երևանում: Աննախադեպ իրենց ծավալով և միջազգային արվեստաբանական մտքի ընդգրկումով, այդ գիտաժողովները բացառիկ դեր խաղացին հայ միջնադարյան արվեստի գիտական լուսաբանության և միջազգային ճանաչման գործում: Ինստիտուտի համագործակցությամբ Միլանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտին առընթեր ստեղծվել է հայ արվեստի ուսումնասիրման և վավերագրման կենտրոն, Հռոմի համալսարանին առընթեր` հայ մշակույթի ուսումնասիրման կենտրոն: Այդ գիտական համագործակցության արդյունքն են հայ միջնադարյան արվեստին նվիրված բազմաթիվ գրքերը, որոնք լույս են տեսել Միլանում և Հռոմում:

Կարելի է հավաստել, որ Ռ. Զարյանի ղեկավարած Արվեստի ինստիտուտը եղել է հանրապետության արվեստաբանական իրադարձությունների եթե ոչ նախաձեռնողը, ապա եռանդուն մասնակիցը, մասնակիցը նաև միջազգային համամիութենական ու միջհանրապետական այն բոլոր գիտաժողովների, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են հայ արվեստի հետ: Չափազանց ընդգրկուն է Ռ. Զարյանի գրականագիտական-թատերագիտական վաստակը և մեծ է նրա հրատարակած գրքերի ու հրապարակած հոդվածների քանակը` նույնիսկ իր գրեթե 60 տարվա գործունեության համեմատ: Ուստի և նրա վաստակը հնարավոր է բնութագրել միայն ընդհանուր գծերով, մտաբերելով իր գլխավոր աշխատությունները:

Գրականագիտության մեջ դրանք են «Աբովյանի կյանքը» և Գաբրիել Սունդուկյանի երկերի գիտական հրատարակության երեք հատորի տեքստի պատրաստումը: Իհարկե, հայ մեծ լուսավորչի կյանքի ու գործի մասին շատ գրքեր են գրվել և էլի կգրվեն, բայց Ռ. Զարյանի փոքրածավալ աշխատությունը չի կորցնում իր գրավչությունը Աբովյանի կերպարը հմտորեն ուրվագծելու շնորհիվ: Ինչ վերաբերում է Սունդուկյանի երկերի գիտական հրատարակությանը, ապա դա տեքստաբանական բարձրորակ աշխատանքի մի օրինակ է, որ հնարավեր էր իրականացնել ոչ միայն մեծ թատերագրի գրական ժառանգության, այլև թիֆլիսահայ բարբառի անթերի իմացության շնորհիվ: Թատերագիտության ասպարեզում Ռ. Զարյանի մնայուն գործերը հայ բեմի մեծ վարպետներ Սիրանույշին և Պետրոս Ադամյանին նվիրված մենագրություններն են` նրանց արտիստական էության խորունկ ըմբռնումով, ստեղծած կերպարների թատերագիտական վերլուծումներով, ժամանակաշրջանի հետ արվեստագետների ունեցած կապերի բացահայտումով:
Շեքսպիրագիտության մեջ` «Էջեր հայկական շեքսպիրապատումից» երկու հատորը, որոնց մեջ ամփոփված են հեղինակի վաղեմի նախասիրության և շատ տարիների մտորումների արդյունքները: Այդ երկհատորյակն է, որի համար 1981-ին հեղինակն արժանացավ Հայկական ԽՍՀ պետական մրցանակի:

Կա մի ասպարեզ, ուր Ռ. Զարյանն անմրցելի է, ուր նրա գրիչը եղել է ավելի բեղմնավոր, քան մեկ ուրիշինը` հուշապատումը: Հուշեր շատերն են գրում, բայց Ռ. Զարյանը գրականության այդ տարատեսակում հասել է մի արդյունքի, որ աննախադեպ է` ստեղծելով մեծահարուստ մի պատկերասրահ այն մարդկանց դիմանկարների, որոնց հետ նա շփումներ է ունեցել իր երկար ու ձիգ կյանքի ընթացքում: Եվ քանի որ շատ մեծ է այդ մարդկանց թիվը և հեղինակին ոչինչ չի պակասել նրանց սիրով ու երախտագիտությամբ պատկերելու համար, ապա, դրա շնորհիվ նրա «Հուշապատում» և «Մայրամուտից առաջ» հատորները կարելի է դիտել իբրև գրականության և արվեստի վերջին կես դարի պատմության յուրահատուկ մի հանրագիտարան` ոչ միայն գլխավոր, այլև երկրորդական գործող անձերով: Այս վերջին պարագան շատ էական է, քանի որ բոլորն առաջին կարգի մեծությունների մասին են գրում, իսկ մյուսները` ուսուցիչներ, լրագրողներ, դերասաններ և այլն, որոնք մշակութային կյանքի միջավայր են ստեղծում, առանց նշանավորների շարքը դասվելու, մոռացվում են իսպառ: Ռ. Զարյան-հուշագիրը նրանց առանձին ուշադրության է արժանացրել` դրանով իսկ մշակույթի պատմությունը ներկայացնելով ավելի ամբողջաբար և հարգանքի տուրք տալով նրանց, որոնց մեծ մասը զոհն է դարձել բռնապետական կամայականության:

Ռ. Զարյանի գրական, գիտական, մանկավարժական աշխատանքները մշտապես ուղեկցվել են հասարակական լայնահուն գործունեությամբ: Ասել, թե նա եղել է Հայկական ԽՍՀ գրականության, արվեստի և ճարտարապետության պետական մրցանակների հանձնաժողովի նախագահը (1974-1981 թթ.), հանդիսանում է Հռոմի «Տիբերինա» ակադեմիայի թղթակից անդամը, անդամն է գերմանական շեքսպիրագիտության ընկերության, Հայաստանի գրողների միության վարչության,Թատերական գործիչների միության նախագահության, տարբեր հաստատությունների գիտական և գեղարվեստական խորհուրդների, հանդեսների խմբագրական կոլեգիաների, նշանակում է քիչ բան ասել: Կարևոր է ընդգծել, որ ամենուրեք նա եղել է ոչ թե պատվավոր անդամ, այլ մշակույթի զարգացմանն իր նպաստը բերող նախանձախնդիր գործիչը: Կարծես թե շատ էլ ծանրակշիռ բան չէ նման գործչի մասին խոսելիս նշել, որ նա հանդես է եկել զեկուցումներով: Սակայն հարկավոր է շեշտել, որ դա եղել է նրա կյանքի կարևոր գործերից մեկը: Տիրապետելով նաև բանավոր խոսքի արվեստին, Ռ. Զարյանը մշակույթի տարբեր երևույթների մասին հարյուրավոր զեկուցումներ է կարդացել ոչ միայն հոբելյանական մեծաշուք հանդեսներում, այլև գյուղերում, արտադրական ձեռնարկություններում, ուսումնական հաստատություններում, հայ գաղթօջախներում (Եգիպտոս, Լիբանան, Սիրիա, Անգլիա, Իտալիա, Կանադա և այլուր): Բանավոր ելույթներով Ռ. Զարյանը հետամուտ է նույն նպատակին, ինչ որ իր աշխատություններով` արվեստաբանորեն իմաստավորել, բարձրացնել, հաստատել հայ գեղարվեստակամ մշակույթը:

Ռ. Զարյանի աշխատությունները թարգմանվել են ռուսերեն, վրացերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, իսպաներեն:

Ռուբեն Զարյանն իր մարդկային անդիմադրելի հմայքով գերում էր շրջապատին՝ վայելելով իրեն ճանաչողների անկեղծ համակրանքն ու խորին հարգանքը:

1932

Թեյարանի տղան։ [Պատմվածքներ]․- Թիֆլիս։ Սախելգամի, 1932.- 36 էջ․- Կարմիր ծիլերի գրադարան № 2։ Գեղարվեստական սերիա։

1933

Անատոլ Հիդաշի պոեզիան //Արշավ.- Թիֆլիս.- 1933.- № 1.- Էջ 58-60։

Դիտողություններ մեր պոեզիայի մասին //Վերելք.- 1933.- № 1.- Էջ 105-115:

Մարիետա Շահինայնի "Հիդրոցենտրալ" վեպը //Գրոհ.-Թիֆլիս.- 1933.- № 4.- Էջ 13:

Պետրոս Դուրյանի «Տաղերը» //Գրոհ.- Թիֆլիս.- 1933.- № 3.- Էջ 13:

Պոեզիայի և սոցիալիստական ռեալիզմի հարցերի շուրջը //Գրոհ.- Թիֆլիս.- 1933.- № 5.- Էջ 8-9։

1934

[Ա. Բակունցի լեզվի մասին: Լեզվի հարցերին նվիրված բանավեճում ունեցած ելույթի համառոտ շարադրանքը] //Գրական թերթ.- 1934.- Թիվ 16․- 20 հունիսի․- Էջ 2։

Պայազատի մասին //Գրական թերթ.- 1934.- Թիվ 16․- 20 հունիսի․- Էջ 6։

Սողոմոն Տարոնցու «Սերունդների երգը» //Գրական թերթ.- 1934.- Թիվ 9․- 30 մարտի․- Էջ 3։

Վաղ շրջանի Նար-Դոսը (Վաստակավոր վիպասանի տարելիցի առթիվ) //Գրական թերթ.- 1934.- Թիվ 19․- 24 հուլիսի․- Էջ 4։

1935

Ա. Ագապյանի յերկերի հրատարակության առթիվ //Գրական թերթ.- 1935.- Թիվ 5․- 28 փետրվարի․- Էջ 4։

Գրական ժառանգության մի քանի հարցերի մասին //Գրական թերթ.- 1935.- Թիվ 27․- 10 նոյեմբերի․- Էջ 2։

Գրողի ճակատագիրը //Գրական թերթ.- 1935.- Թիվ 29․- 29 նոյեմբերի․- Էջ 5, 6։

Մ. Լերմոնտովի «Մեր ժամանակի հերոսը» հայերեն //Գրական թերթ.- 1935.- Թիվ 18․- 1 օգոստոսի․- Էջ 4։

Հովնան Գուրգեն։ Եմմա .- Յերևան: Պետ. հրատ, 1934.- 256 էջ։
    Գրախոսություն: Կինը վորոնումների մեջ //Խորհրդային գրականություն.- 1935.- № 2.- Էջ 158-160:

Շիրազ Հովհաննես։ Գարնանամուտ .- Երևան-Մոսկվա։ Պետհրատ, 1935․- 105 էջ։
    Գրախոսություն: Հովհ. Շիրազի առաջին գիրքը Գրական թերթ.- 1935.- Թիվ 10․- 30 ապրիլի․- Էջ 4:

Нар-Дос: Последние могикане: Перевод с армянского.- Тифлис: Закгиз, 1935.- 132 с.
    Գրախոսություն: Նար-Դոսի երկերը ռուսերեն լեզվով //Խորհրդային գրականություն.- 1935.- № 2.- Էջ 157-158։

1936

Վիպասանի ձեռագրերի աշխարհում: [Նար-Դոսի մասին] //Գրական սերունդ.- 1936.- № 1.- Էջ 73-79։

1937

Ալեքսանդր Պուշկին։ Ժողովածու.- Երևան, 1937.- Էջ 269-292․- Հովհ. Հովհաննիսյանի մի քանի անհայտ ձեռագրեր (Թարգմանություններ Պուշկինից և նմանություն Պուշկինին): Ստորագր. Ա. Ֆ.

Վահան Տերյանի մի ձեռագիրը //Խորհրդային գրականություն.- 1937.- № 1.- Էջ 280-289։

Զորյան Ստ. Հազարան բլբուլ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Յերևան: Պետհրատ, 1937․- 41 էջ։

Տոլստոյ Լ.Ն. Յերկեր: Միհատորյակ մանուկների և պատանիների համար /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան․- Յերևան։ Պետհրատ, 1937․- 326 էջ։

Հովհաննիսյան Հովհաննես։ Յերկերի ժողովածու։ Հ. 1 /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան: Պետ. հրատ., 1937.- 502 էջ․- Հայ կլասիկներ։

Փիրումյան Մ. Կաթից-կարագ, սեր ու պանիր /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Յերևան: Պետհրատ, 1937․- 9 էջ։

Փափազյան Վրթ. Լուր-դա-լուր: Քրդական պոեմ: Միջին տարիքի համար /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Յերևան: Պետհրատ, 1937․- 14 էջ։

Պուշկին Ա. Ս. Հեքյաթներ, բանաստեղծություններ, արձակ եջեր: Միհատորյակ մանուկների յեվ պատանիների համար /Կազմ. յեվ խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Յերևան: Պետ. հրատ. ՀԼԿՅԵՄԿԿ կից մանկապատ. գրակ. բաժին, 1937․- 210 էջ։

Վերեսաև Վ. Պուշկինի կյանքը : Կենսագրական ակնարկ /Պատ․ խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Յերևան: Հայպետհրատ, 1937․- 70 էջ։

1938

Տեր-Հովհաննիսյանց Գաբրիել։ Տեր Սարգիս; Սուրբ Գևորգի ղուլը /Առաջաբան․՝ Ռ․ Զարյան.- Յերևան: Պետհրատ, 1938.- Էջ 9-18․- Յերկու խոսք։

Շիրվանզադե Ա․ Արտիստը: [Պատմվածք] /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան․- Յերևան: Պետ. հրատ, 1938.- 136 էջ․- Պետհրատի եժանագին գրադարան № 159-160։

Միրզա Ֆաթալի Ախունդովը և Խաչատուր Աբովյանը: [Մ. Ֆ. Ախունդովի ծննդյան 125-ամյակին նվիրված գիտական նստաշրջանում արտասանած ճառից] //Խորհրդային գրականություն.- 1938.- № 11-12.- Էջ 182-188։

Մի մոռացված գրող (Գաբրիել Տեր-Հովհաննիսյանի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ) //Խորհրդային Հայաստան.- 1938.- Թիվ 277․- 3 դեկտեմբերի․- Էջ 3։

Նար-Դոս //Գրական թերթ.- 1938.- Թիվ 32․- 14 հուլիսի․- Էջ 3։

Նեկրասովը գրաքննական կալանքի տակ (Մի թարգմանության պատմություն) //Գրական թերթ.- 1938.- Թիվ 2․- 12 հունվարի․- Էջ 2։

Ո՞վ է Աբովյանը //Խորհրդային Հայաստան.- 1938.- Թիվ 87․- 16 ապրիլի․- Էջ 3։

Վրթանես Փափազյանի գրական ժառանգության շուրջը //Գրական թերթ.-1938.- Թիվ 47․- 7 նոյեմբերի․- Էջ 4։

Աղայան, Ղազարոս։ Բանաստեղծություններ /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան․- Յերևան: Պետհրատ, 1938.- 20 էջ։

Նար-Դոս։ Յերկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 2: Քնքույշ լարեր: Զազունյան /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան։ Հայպետհրատ, 1938.- 328 էջ․- Հայ կլասիկներ։

Նար-Դոս։ Յերկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 3: Դրամատիկական երկեր /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան։ Հայպետհրատ, 1938.- 324 էջ․- Հայ կլասիկներ։

Издание сочинений Нар-Доса //Коммунист.- 1938.- № 159.- 12 июля.- С. 3.

Хачатур Абовян (К 90-летию со дня гибели) //Коммунист.- 1938.- № 82.- 10 апреля.- С. 3.

1939

Աբովյանի կյանքը։ (Համառոտ ակնարկ)․- Երևան։ Հայպետհրատ, 1939.- 100 էջ։

Աբովյան Խաչատուր։ Ընտիր յերկեր։ Գիրք 1։ Կենսագրական ակնարկ; Վիպասանություն; Թատերգություն; Ծանոթություններ; Ցանկեր.- Յերևան: Պետհրատ, 1939.- Էջ IX-XL։

Աբովյան Խաչատուր։ Բայաթիներ /Առաջաբան․՝ Ռ․ Զարյան․- Յերևան: Պետհրատ, 1939.- Էջ 3-6։

Աբովյան Խաչատուր։ Վերք Հայաստանի։ Վողբ հայրենասիրի : Պատմական վեպ /Առաջաբան․՝ Ռ․ Զարյան․- ՅԵրևան: Պետհրատ, 1939․- Էջ III-VII․- Մի քանի խոսք։

Հովհաննիսյան Հովհ. Հատընտիր /Առաջաբան․՝ Ռ․ Զարյան.- Յերևան: Տպ․ Պետհրատ, 1939 1939.- Էջ 5-11․- Յերկու խոսք։

Շիրվանզադե Ալեքսանդր։ Ընտիր յերկեր/Առաջաբան․՝ Ռ․ Զարյան.- Յերևան: Պետհրատ, 1939․- Էջ 3․- Յերկու խոսք։

Փափազյան Վրթանես։ Ընտիր յերկեր: Գիրք 1 /Առաջաբան․՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան։ Պետհրատ, 1939.- Էջ 7-13․- Առաջաբանի փոխարեն։

Աբովյանի կյանքը //Խորհրդային գրականություն.- 1939.- № 2.- Էջ 172-178։

Աբովյանի մի անտիպ բանաստեղծությունը («Ի վերայ դամբարանի բազմերախտ ուսուցչի իմոյ Յարութիւն վարդապետի Ալամդարեանցի՝ ի 1836 ամի՝ ի 15 մայիսի՝ ի Նոր Նախիջևան» վերնագրով) //Խորհրդային գրականություն.- 1939.- № 5-6.- Էջ 38-40։

Աբովյանի վեպը։ («Վարք Հայաստանի» վեպի առաջաբանից) //Խորհրդային Հայաստան.- 1939.- Թիվ 194․- 21 օգոստոսի․- Էջ 3։

Գրական քննադատության հարցերի շուրջը //Գրական թերթ.- 1939.- Թիվ 15․- 25 մայիսի․- Էջ 3; Թիվ 16․- 10 հունիսի․- Էջ 3։

Խաչատուր Աբովյանի նորահայտ բանաստեղծություններից //Գրական թերթ.- 1939.- Թիվ 5․- 31 հունվարի․- Էջ 4։

Խաչատուր Աբովյանի նորահայտ բանաստեղծություններից //Բանվոր.- 1939.- 11 փետրվարի․- Էջ 3։

Աբովյան Խաչատուր։ Բայաթիներ /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան․- Յերևան: Պետհրատ, 1939.- 46 էջ։

Աբովյան Խաչատուր։ Ընտիր երկեր։ Գիրք 1: Կենսագրական ակնարկ; Վիպասանություն; Թատերագրություն; Ծանոթություններ; Ցանկեր /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան։ Պետհրատ, 1939.- 343 էջ։

Աբովյան Խաչատուր։ Վերք Հայաստանի։ Վողբ հայրենասիրի : Պատմական վեպ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- ՅԵրևան: Պետհրատ, 1939․- 218 էջ։

Հովհաննիսյան Հովհ. Հատընտիր /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան: Պետհրատ, 1939․- 70 էջ։

Շիրվանզադե Ալեքսանդր։ Ընտիր յերկեր /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան: Պետհրատ, 1939․- 528 էջ։

Փափազյան Վրթանես։ Ընտիր յերկեր։ Գիրք 1: Արձակ պոեմներ; Զրույցներ; Տուրիստի հիշողություններ; Հայ բոշաների վրաններում; Ասի (Պատմավեպ) /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան։ Պետհրատ, 1939.- 396 էջ։


Աբովյանի կյանքը։ Համառոտ ակնարկ: 3-րդ վերանայված հրատ.- Երևան: Հայպետհրատ.- 1940.- 128 էջ․- Աբովյանի գրադարան № 1։

Աբովյան Խաչատուր։ Ընտիր երկեր։ Հ. 2: Բանաստեղծություններ; Յերգիծաբանություն; Մանկավարժություն.- Երևան։ Պետհրատ, 1940.- Էջ 9, 373-398․- Խմբագրության կողմից; Ծանոթություններ։

Աբովյան Խաչատուր։ Նախաշավիղ կրթութեան ի պետս նորավարժից /Առաջաբան և ծանոթություններ՝ Ռ. Զարյան.- Երևան։ ՀՍԽՀ Պետհրատ, 1940.- Էջ ԺԶ, XCIX։

Էմին Գևորգ։ Նախաշավիղ: Յերգերի գիրք: [Բանաստեղծություններ] /Պատ․ խմբ․՝ Ռ․ Զարյան․- Յերևան: Հայպետհրատ, 1940.- 66 էջ։

Հայ գրականության պատմություն։ Միջնակարգ դպրոցի 8-րդ դասարանի համար.- Գիրք 1.- Երևան: Հայպետհրատ, 1940.- Էջ 174-226․- Նոր շրջան։ Հայ գրականությունը XIX դարում և XX դարի սկզբում։

Գրական ժառանգություն ։ Գիրք 1.- Յերևան։ Արմֆան հրատ., 1940․- Էջ 531-534․․- Վրթանես Փափազյանի «Գոյության կռիվ» անավարտ վեպը /Տեքստը և ներած․՝ Ռ․ Զարյան:

Նոր տվյալներ Աբովյանի կյանքի մասին: [Զեկուցում ՍՍՌՄ ԳԱ հայկական ֆիլիալի նիստում] //Գրական թերթ.- 1940.- Թիվ 29․- 20 հոկտեմբերի․- Էջ 4։

Աբովյան Խաչատուր։ Ընտիր երկեր։ Հ. 2: Բանաստեղծություններ; Յերգիծաբանություն; Մանկավարժություն /Խմբ. Ռ. Զարյան.- Երևան։ Պետհրատ, 1940.- 399 էջ։

Փափազյան Վրթանես։ Ընտիր յերկեր։ Գիրք 2: Ակնարկաշար; Պատմվածքներ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան։ Պետհրատ, 1940.- 401 էջ։

Փափազյան Վրթանես։ Վիշապ: [Պատմվածք] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Յերևան: Հայպետհրատ, 1940․- 16 էջ։


Ավետ Ավետիսյան։ [Ալբոմ] /Կազմ. և առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան, Ա. թ.- [20 էջ]։

Համլետը նորից հայ բեմի վրա (Ժողովրդական դերասան Վաղարշ Վաղարշյանի Համլետի շուրջը) //Սովետական գրականություն․- 1942.- № 5-6.- Էջ 161-189։

Շիրազ Հ. Երգերի գիրք: [Բանաստեղծություններ] /Խմբ.՝ Ավ. Իսահակյան, Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1942․- 109 էջ։

Պանֆերով Ֆ. Սեփական աչքերով: Վիպակ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1942․- 111 էջ։

Ասատրյան Աս. Ավետիք Իսահակյանի կյանքը և ստեղծագործությունը.- Երևան։ Մանկավարժ․ ինստ-տ հրատ.- 1941.- 125 էջ։
    Գրախոսություն: Աս. Ասատրյան «Ավետիք Իսահակյանի կյանքը և ստեղծագործությունը» //Սովետական գրականություն․- 1942.- № 8.- Էջ 89-91:


Հովհաննես Շիրազ։ (Զեկուցում` կարդացված գրողների տանը 1943-ի մայիսի 21-ին) //Սովետական գրականություն.- 1943.- № 4-5.- Էջ 111-132։

Իսահակյան Ավետիք։ Հատընտիր: [Բանաստեղծություններ] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1943․- 111 էջ։


Հովհաննիսյան Հովհաննես։ Ընտիր բանաստեղծություններ.- Երևան: Հայպետհրատ, 1945.- Էջ 3-10․- Երկու խոսք: [Առաջաբան]:

«Խելքից պատուհասի» հայերեն թարգմանությունները: [Ա. Ս. Գրիբոյեդովի ծննդյան 150- ամյակի առթիվ] //Սովետական Հայաստան.- 1945.- 6 հունվարի․- Էջ 3։

Մի էջ «Խելքից պատուհասի» բեմական պատմությունից //Սովետական Հայաստան.- 1945.- 16 հունվարի․- Էջ 3։

Վահան Տերյանի նորահայտ բանաստեղծություններից //Գրական թերթ.- 1945.- Թիվ 1․- 10 հունվարի․- Էջ 3։

Իսահակյան Ավետիք։ Ալագյազի մանիներ: [Բանաստեղծություններ] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1945․- 46 էջ։

Իսահակյան Ավետիք։ Արձակ էջեր /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1945․- 160 էջ։

Թումանյան Հովհաննես։ Սայաթ-Նովա : [Հոդվածներ, ճառեր և ելույթներ Սայաթ-Նովայի մասին] /Պատ. խմբ․՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1945․- 88 էջ։

Զորյան Ստեփան։ Պապ թագավոր .- Երևան։ Հայպետհրատ, 1944.- Էջ 706։
    Գրախոսություն //Սովետական Հայաստան.- 1945.- 11 հուլիսի:

Խեչումյան Վիգեն։ Զվարթնոց։ Առաջին գիրքը.- Երևան: Հայպետհրատ, 1945.- 184 էջ։
    Գրախոսություն: //Գրական թերթ.- 1945.- Թիվ 29․- 20 հոկտեմբերի․- Էջ 3, 4:


Անի: [Ճամփորդական հիշատակարան]․- Երևան: Հայպետհրատ, 1946.- 261 էջ։

Ընտիր էջեր հայ գրականության: Հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը /Կազմ․՝ Ռ․ Զարյան և ուրշն․- Երևան : Պետհրատ, 1946․- 1169 էջ։

[Երվանդ Շահազիզի ծննդյան 90-ամյակի առթիվ: Զեկուցում] //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1946.- № 1-2.- Էջ 150-158։

Թաշկինակը... [Հատված Վ. Փափազյանի Օթելլոյի մասին գրված աշխատությունից] //Գրական թերթ.- 1946.- Թիվ 21․- 17 օգոստոսի․- Էջ 3, 4։

Ընկ․ Ռ. Զարյանի ելույթից: [Հայաստանի սովետական գրողների 2-րդ համագումարում] //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1946.- № 9-10.- Էջ 266-269։

Սիրանույշը իր Համլետի մասին //Գրական թերթ.- 1946.-Թիվ 24․- 8 սեպտեմբերի․- Էջ 4։

Զարյան Նաիրի։ Արա Գեղեցիկ: Ողբերգություն: Հինգ արար /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1946.- 141 էջ։

Իսահակյան Ավ. Իմ հուշերից: [Հուշեր] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1946․- 80 էջ։

Լոնդոն Ջեկ։ Սպիտակ ժանիք: [Վեպ] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1946․- 256 էջ։

Նար-Դոս։ Յերկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 5: Սպանված աղավնին /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան։ Հայպետհրատ, 1946.- 354 էջ․- Հայ կլասիկներ։

Նար-Դոս։ Յերկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 6: Մահը /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան։ Հայպետհրատ, 1946.- 456 էջ․- Հայ կլասիկներ։

Փափազյան Վրթանես։ Պատմվածքներ և զրույցներ /Պատ․ խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1946․- 120 էջ։


Օթելլոն Վահրամ Փափազյանի կատարմամբ: [V գործողություն] //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1947.- № 3.- Էջ 109-121։

Հարությունյան Ս. Ամբիոնի վրա : [Գրականագիտական և թատերագիտական հոդվածներ] /Պատ. խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1947․- 180 էջ։

Նար-Դոս։ Յերկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 1: Բանաստեղծություններ; Վիպակներ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան։ Հայպետհրատ, 1947.- 255 էջ․- Հայ կլասիկներ։

Նար-Դոս։ Յերկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 4: Աննա Սարոյան; Տանտիրոջս աղջիկ; Խեղճ մարդիկ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան։ Հայպետհրատ, 1947.- 282 էջ․- Հայ կլասիկներ։


Խաչատուր Աբովյան (1848-1948): Մահվան 100-ամյակի առթիվ.- Եր.- 1948.- Էջ 9-100․- Խաչատուր Աբովյան (Կենսագրական ակնարկ):

Խաչատուր Աբովյան (Կենսագրական ակնարկ)․- Երևան, 1948.- 100 էջ․- Առանձնատիպ «Խաչատուր Աբովյան (1848-1948)» ժողովածույից։

Հայ մեծ լուսավորիչ Խաչատուր Աբովյան․- Երևան, 1948.- 40 էջ։

Աբովյանը և ռուսական կուլտուրան (Մահվան 100-ամյակի առթիվ) //Գրական թերթ.- 1948.- Թիվ 35․- 23 սեպտեմբերի․- Էջ 4։

Աբովյանի մի նորահայտ փաստաթղթի շուրջը (Խ. Աբովյանի մահվան 100-ամյակի նախօրյակին) //Սովետական Հայաստան.- 1948.- 7 սեպտեմբերի։

Աբովյանի անհայտ շրջագայություններից: (Աբովյանի ճանապարորդությունը 1938-ին) //ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր. Հասարակական գիտություններ.- 1948.- № 9.- Էջ 35-44:

Երկու հարցի պատասխան (1. Աբովյանի նկարն է թե ոչ։ 2. Ո՞վ է Աբովյանի նկարի հեղինակը) //Գրական թերթ.- 1948.- Թիվ 32․- 1 սեպտեմբերի․- Էջ 4։

Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպը //Լիտերատուրա դախելովնեբա (Գրականություն և արվեստ).- 1948.- 12 նոյեմբերի (Վրացերեն)։

Նոր նյութեր Աբովյանի կենսագրության համար //ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր. Հասարակական գիտություններ.- 1948.- № 4.- Էջ 31-46:

Նոր տվյալներ Աբովյանի կյանքից ․- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ․, 1948․- Էջ 229-333․- Առանձնատիպ «Գրական-բանասիրական հետազոտություններ» ժողովածուի III գրքից։

Նոր տվյալներ Աբովյանի կյանքից //Գրական-բանասիրական հետախուզումներ.- 1948․- Գիրք 3.- Էջ 229-333։

Քարերը պետք է խոսեն… (Խ. Աբովյանի մահվան 100-ամյակի նախօրյակին) //Սովետական Հայաստան.- 1948.- 14 սեպտեմբերի։

Դիկկենս Չարլզ: Պիկվիկյան ակումբի հետմահվան հուշերը ։ Հ․ 1 /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1948․- 523 էջ։

Կատաև Վ. Սպիտակին է տալիս առագաստը մենավոր: [Վեպ] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1948․- 378 էջ։

Абовян Хачатур: Стихотворения /Пер. с арм.: С. Шервинский; Ред., предисл. и примеч.: Р. В. Зарян.- Ереван: Айпетрат, 1948.- 159 с.


Հայ գրականության պատմություն: Դասագիրք միջնակարգ դպրոցի 8-րդ դասարանի համար։ Գիրք 1.- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1949.- Էջ 248-310․- Հայ գրականությունը XIX դարի առաջին կեսում։

Երիտասարդ դերասանուհին : [Մետաքսյա Սիմոնյանի մասին] //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1949.- № 11.- Էջ 165-167։

Հանուն ռեալիստական թատրոնի: [Մ. Նալբանդյանի ծննդյան 120-ամյակի առթիվ] //Գրական թերթ.- 1949.- Թիվ 42․- 14 նոյեմբերի․- Էջ 3։

Փոքր թատրոնը և պայքարը ռեալիզմի համար հայ թատրոնում: [Մոսկվայի փոքր թատրոնի 125-ամյակի առթիվ] //Գրական թերթ.- 1949.- Թիվ 39․- 24 հոկտեմբերի․- Էջ 3։


Նորի հաղթանակը: (Սուրովի «Կանաչ փողոց» պիեսի բեմադրությունը Սունդուկյանի անվ. թատրոնում) //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1950.- № 1.- Էջ 140-148։

Ռուս-հայ գրական կապերի շուրջը //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1950.- № 6.- Էջ 131-136։

Սունդուկյանը և մեր վարպետները //Գրական թերթ.- 1950.- Թիվ 26․- 13 հուլիսի․- Էջ 2։

Սունդուկյանի երկերի միհատորյակը վրացերեն //Գրական թերթ.- 1950.- Թիվ 48․- 31 դեկտեմբերի․- Էջ 4։

Նար-Դոս։ Յերկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 7: Մեր թաղը; Զանազան պատմվածքներ; Նոր մարդը; Նամակներ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Յերևան։ Հայպետհրատ, 1950.- 343 էջ․- Հայ կլասիկներ։

Սունդուկյան Գաբրիել։ Պեպո: Կատակերգ. 3-ք արարվածով /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1950․- 164 էջ։

Հովհաննիսյան Ռուսեթ։ Ռուս գրականությունը հայ հասարակական մտքի գնահատմամբ.- Երևան: ԵՊՀ հրատ., 1949.- 405 էջ։
    Գրախոսություն: Արժեքավոր աշխատություն //Գրական թերթ.- 1950.- Թիվ 20․- 31 մայիսի․- Էջ 3։


Սունդուկյան Գ. Երկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 1։ Պիեսներ; Վարիանտներ /Տեքստը պատրաստեց և ծանոթագր.՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ.- 1951.- 590 էջ։

Սունդուկյան Գ. Երկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 2։ Պեպո; Քանդած օջախ; Ամուսիններ; Բաղնիսի բողջա; Վարիանտներ /Տեքստը պատրաստեց և ծանոթագր.՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ.- 1951.- 639 էջ։

Գևորգ Չմշկյան (Նրա պատմական նշանակության հարցի շուրջը) //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1951.- № 5.- Էջ 122-132։

Ողջույն քեզ, նոր կյանք... («Բալենու այգու» բեմադրությունը Սունդուկյանի անվ. թատրրոնում) //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1951.- № 6.- Էջ 124-133։

Օլգա Գուլազյան ։ (Բեմական գործունեության 50-ամյակի առթիվ) //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1951.- № 2.- Էջ 129-138։

«Խելքից պատուհասի» բեմական պատմությունից //Գրական թերթ.- 1951.- Թիվ 10․- 18 մարտի․- Էջ 4; Թիվ 17․- 10 մայիսի․- Էջ 4։


Սունդուկյան Գ. Երկերի լիակատար ժողովածու։ Հ. 3։ Պիեսներ; Արձակ երկեր; Թարգմանություններ; Հրապարակական նամակներ; Վարիանտներ /Տեքստը պատրաստեց և ծանոթագր.՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1952.- 720 էջ։

Երկրորդ ծնունդ։ («Եգոր Բուլըչովի» նոր բեմադրության առթիվ) //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1952.- № 8.- Էջ 140-154։

Մի նորահայտ պիեսի մասին: [Գալուստ Շերմազանյանի «Նկարագրութիւնք ինչ- ինչ գործոց Կարապետ եպիսկոպոսի վիճակավոր առաջնորդի հայոց գաղթելուց` ի Տայս] //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1952.- № 5.- Էջ 147-150։

Սովետահայ կոմեդայի հարցերից //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1952.- № 4.- Էջ 125-136։

Սուրեն Սպանդարյանը թատրոնի դրամատուրգիայի մասին //Գրական թերթ.- 1952.- Թիվ 17․- 10 մայիսի․- Էջ 3։

Սալախյան Հ. Ն.Վ. Գոգոլ: Քննադատական-կենսագրական ակնարկ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1952․- 113 էջ։

Հովնան Գուրգեն։ Ն.Վ. Գոգոլը և հայ գրականությունը.- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1952.- Էջ 190։
    Գրախոսություն: Նոր գիրք Գոգոլի մասին //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1952.- № 11.- Էջ 120-123:


Պայքար ռեալիզմի համար հայ թատրոնում։ Երևանում կարդացած հրապարակային դասախոսության սղագրությունը.- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ.- 1953.- 29 էջ։

Երեք փաստաթուղթ: 1. «Ուրիել Ակոստա» ներկայացման ծրագիրը: 2. Շիրվանզադեի և Աբելյանի նամակը: 3. Հոբելյարը հոբելյարին։(Հովհ. Թումանյանի մահվան 30-ամյակի նախօրյակին) //Գրական թերթ.- 1953.- Թիվ 13․- 28 մարտի․- Էջ 4։

«Կենդանի դիակի» բեմական պատմությունից //ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր. Հասարակական գիտություններ.- 1953.- № 9.- Էջ 19-33:

Հայ թատրոնի պատմության պերիոդիզացիայի հարցերից //Գրական թերթ.- 1953.- Թիվ 30․- 15 օգոստոսի․- Էջ 3։

Պայքար Օստրովսկու համար։ (Ռուս-հայ գրական-թատերական կապերի պատմությունից) //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1953.- № 5.- Էջ 141-147։

Ռեալիզմի համար պայքարը հայ թատրոնում //Սովետական Հայաստան.- 1953.- № 7.- Էջ 2-6։


Աբովյանի կյանքը (Համառոտ ակնարկ).- Երևան։ Հայպետհրատ, 1954.- 136 էջ․- Նշանավոր մարդկանց կյանքը։

Հայ գրականություն : Ձեռնարկ միջնակարգ դպրոցի VIII դասարանի համար։ Գ. 1։ 3-րդ վերափոխ. հրատ. /Մ. Մկրյան, Ռ. Զարյան, Գ. Ստեփանյան, Հ. Մկրտչյան, Գր. Գրիգորյան, Վ. Պարտիզունի, Ս. Բազյան․- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ, 1954․- 395 էջ, նկ.

Պայքար ռուս դրամատուրգիայի համար հայ թատրոնում (Հարցի պատմությունից)․- Երևան։ Հայպետհրատ, 1954.- 172 էջ։

Ամվրոսի Մաքսիմիլիանովիչ Բուչմա։ (Ուկրաինական բեմի տաղանդավոր վարպետի մասին) //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1954.- № 5.- Էջ 115-123։

Հասմիկ //Սովետական գրականություն և արվեստ.- 1954.- № 3.- Էջ 112-127։

Պայքար հայ թատրոնում Մաքսիմ Գորկու դրամատուրգիայի համար //ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր. Հասարակական գիտություններ.- 1954.- № 10.- Էջ 25-48։

Սիրանույշ։ (Նրա բեմական ստեղծագործության գնահատության հարցի շուրջը //ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր. Հասարակական գիտություններ.- 1954.- № 1.- Էջ 41-64:

Սովետահայ նշանավոր դերասանուհին (Արուս Ոսկանյանի մասին) //Գրական թերթ.- 1954.- Թիվ 22․- 19 հունիսի․- Էջ 4։

Վերջին դերը։ (Արուս Ոսկանյանի ծննդյան 65-ամյակի առթիվ) //Սովետական Հայաստան.- 1954.- № 6.- Էջ 7-9

Կուրտիկյան Ստեփան։ Զրույցներ խարույկի շուրջը: [Պատմվածքներ] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1954.- 128 էջ:

К вопросу о первой постановке «Горе от ума» Грибоедова //Коммунист.- 1954.- № 309.- 30 декабря.- С. 3.

Vida y Obra de Jachadur Apovian․- Buenos-Aires, 1954․- 61 p.


Ակսել Բակունց։ Երկեր: Արձակ /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1955.- Էջ III-XVI։

Հայ գրականություն։ Ձեռնարկ միջնակարգ դպրոցի 9-րդ դասարանի համար։ Գիրք. 2։ 4-րդ վերանայված հրատ.- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1955.- Էջ 408-421․- Վրթանես Փափազյան:

Եղիշե Չարենց։ Գովք Արուսին։ [Չարենցի անտիպ ձեռագրերի առաջին հրատարակության մասին] //Սովետական արվեստ.- 1955.- № 1.- Էջ 38-39։

Ի պաշտպանություն Օվի Սևումյանի: (Մահվան 35-ամյակի առթիվ) //Սովետական արվեստ.- 1955.- № 2.- Էջ 26-32։

Մի էջ հայ դեմոկրատական էսթետիկայի պատմությունից //Սովետական գրականություն.- 1955.- № 2.- Էջ 144-151։

Մի հանդիպում Նատալյա Ուժվիի հետ //Սովետական արվեստ.- 1955.- № 4.- Էջ 20-25։

Վերջին ստեղծագործությունը (Խաչատուր Աբովյանի ծննդյան 150-ամյակի նախօրյակին) //Սովետական Հայաստան.- 1955.- 4 հոկտեմբերի։

Хачатур Абовян- великий сын армянского народа /Пер. с арм. А. М. Аршаруни.- Москва: Знание, 1955.- 32 с.


Թատերական դիմանկարներ։ Գիրք 1։ [Օ. Գուլազյան, Հասմիկ, Ա. Ոսկանյան]․- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1956․- 375 էջ։

Սիրանույշ․- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1956.- XIV, 347 էջ։

Ադամյան Պ. Երկեր /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ․.- 1956.- Էջ VII-XIV:

Դեմիրճյան Դ. Քաջ Նազար: Հեքիաթ-կոմեդիա 5 արարով (Փոքր-մեծերի և մեծ փոքրերի համար) /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1956.- Էջ 3-8․- Դ. Դեմիրճյանի «Քաջ Նազարը»։

Փափազյան Վրթանես։ Հետադարձ հայացք: [Հուշեր]։ Գիրք 1 /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան․- Երեւան: Հայպետհրատ, 1956․- Էջ III-VIII․- Առաջաբանի փոխարեն։

Ներկայացումից առաջ և հետո։ [Ակակի Խորավայի Պեպոն] //Սովետական արվեստ.- 1956.- № 12.- Էջ 37-40

Շեքսպիրի հայրենակիցը Համլետի դերում: [Պոլ Ակոֆիլդի հյուրախաղերը Մոսկվայում] //Սովետական արվեստ.- 1956.- № 1.- Էջ 41-43

Պավլո Տիչինայի մոտ(Կիևյան հանդիպումներից) //Սովետական գրականություն.- 1956.- № 4.- Էջ 92-99։

Քեթևան Արամյան: [Անցյալ դարի 60-70-ական թվականների մեծ դերասանուհու մասին] //ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր. Հասարակական գիտություններ.- 1956.- № 1.- Էջ 43-56:

Ադամյան Պ. Երկեր /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ.- 1956.- 517 էջ:

Փափազյան Վրթանես։ Հետադարձ հայացք: [Հուշեր]։ Գիրք 1 /Խմբ.` Ռ. Զարյան․- Երեւան: Հայպետհրատ, 1956․- 463 էջ, 1 թ. դիմանկ., 11 թ. նկ.

Հախվերդյան Լևոն։ Մեր օրերի հայ դրամատուրգիան (1945-1955).- Երևան։ Հայպետհրատ, 1955.- 199 էջ։
    Գրախոսություն: Նոր գիրք դրամատուրգիայի մասին //Գրական թերթ.- 1956.- Թիվ 13․- 8 ապրիլի․- Էջ 2:


Սիրանույշ (1857-1932)․- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1957.- 343 էջ։

Չարենցի հետ։ (Դրվագներ) //Սովետական արվեստ.- 1957.- № 6.- Էջ 52-60։

Չարենցի հետ //Սովետական Վրաստան.- 1957.- 21 սեպտեմբերի։

Փափազյան Վրթ. Հետադարձ հայացք: [Հուշեր]։ Գ․ 2 /Խմբ.` Ռ. Զարյան․- Երեւան: Հայպետհրատ, 1957․- 470 էջ, 6 թ. նկ.

Հակոբյան Ժ. Ռուզաննա Վարդանյան /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀԹԸ հրատ․, 1957․- 103 էջ։

Ստեփանյան Գ. Խ. Սիրանույշ: [Կյանքն ու գործունեությունը] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՌ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերություն, 1957․- 47 էջ։

Սիրանույշ: 1857-1932-1957 /Կազմ.՝ Լ. Ա. Խալաթյան; Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան։ ՀԹԸ հրատ., 1957.- 53 էջ։

Յաղջյան Գրիգոր Արևածագին: Պիես 2 գործողությամբ /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան․- Երևան, 1957.- 46 էջ։

Арус Восканян: [Жизнь и деятельность армянской актрисы] /Пер. с арм.: А. М. Аршаруни.- Ереван։ Айпетрат, 1957.- 150 с.

Труды объединенной научной сессии АН СССР и АН Закавказских республик по общественным наукам (29 марта - 2 апреля 1954).- Баку: Изд-во АН АзССР.- 1957.- С. 691-701․- О творчестве Габриела Сундукяна и его связях с русской, грузинской и азербайджанской литературой․


Զորյան Ստեփան։ Հուշերի գիրք /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1958․- էջ 3-10ն:

Ճանապարհ դեպի Պարթենոն։ (Էջեր օրագրից) //Սովետական արվեստ.- 1958.- № 2.- Էջ 68-77։

Աբովյան Խաչատուր։ [Հոդվածներ և ուսումնասիրություններ] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ԳԱ հրատ․, 1958․- 469 էջ։

Զորյան Ստեփան։ Հուշերի գիրք /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1958․- 345 էջ։


Ադամյան Պ. Նամակներ /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան, 1959.- Էջ 5-8․- Ադամյանի նամակները։

Ակսել Բակունցի ստեղծագործությունը.- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1959.- Էջ 20-48․- Ժողովրդայնության մարտիկը:

Հովհաննիսյան Հովհաննես: Երկեր : Միհատորյակ /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1959.- Էջ 3-14:

Վահրամ Փափազյան․- Երևան: Պոլիգրաֆկոմբինատ, 1959.- Էջ 27-43․- Օթելլո: (Երկու տեսարան):

Բացատրութիւն: [Թե որտեղ են գտնուում Սիրանոյշի բանաստեղծութիւններն ու յուշերը] //Լուսաղբյիւր․- Փարիզ.- 1959.- 21 մարտի։


Ադամյան: Արվեստը․- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1960.- 415 էջ։

Եթե շարունակենք բանավեճը… (Ռեպլիկ Վարդան Աճեմյանին)։ [Դերասանական արվեստի հին և նոր ոճերի մասին] /Ռ. Վ. Զարյան, Ռ. Սաբիր //Սովետական արվեստ.- 1960.- № 10.- Էջ 39-41։

Ադամյան: Կյանքը․- Երևան: Հայպետհրատ, 1961.- 535 էջ։

Դերասանական բարձրաքանդակներ: [Թատերարվեստի մի քանի երևույթների գնահատությունն ու բնութագրությունը] //Սովետական արվեստ.- 1961.- № 11.- Էջ 31-35։

Մի դեր` երեք կատարում: [Պրոտասովի դերակատարներ` Վ. Վաղարշյանի, Գ. Ջանիբեկյանի, Հր. Ներսիսյանի մասին] //Սովետական արվեստ.- 1961.- № 12.- Էջ 20-24։

Խանջյան Հ. Երգը կանչում է: [Հայկական երգի-պարի պետ. անսամբլի հյուրախաղերը] /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայպետհրատ, 1961․- 165 էջ։


Ավետ Ավետիսյան /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան։ Պոլիգրաֆկոմբինատ, [ա. թ.].- Էջ 1-2․- Ազգային բեմի վարպետը։

Դերասանը և իր թեման… [Երևանի Ստանիսլավսկու անվ. թատրոնում Արբուզովի «Իրկուտսկյան պատմություն» ներկայացման մեջ Վալյա-Յու.- Բարիսովայի դերակատարման մասին] //Սովետական արվեստ.- 1962.- № 4.- Էջ 32-36։

Երկու առարկություն կամ մի չմարող բանավեճի առիթով: [Դերասանի ժամանակակից խաղաոճի հարցը] //Սովետական արվեստ.- 1962.- № 12.- Էջ 20-29։

Ի պաշտպանություն Կոջոյանի: (Բաց նամակ) //Սովետական արվեստ.- 1962.- № 11.- Էջ 16-18։


Քոչարյան Ս. Հ. Կենդանի խոսքի ոլորտներում /Առաջաբան.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայպետհրատ, 1963․- Էջ III-XII.- Արվեստագետը և նրա գիրքը:


Ադամյանը շեքսպիրագետ //Գրական թերթ.- 1964.- Թիվ 17․- 24 ապրիլի․- Էջ 2, 3։

Հանդիպում հին ծանոթի հետ: [Անգլիացի ողբերգակ Պոլ Սկոֆիլդի` Լիր արքային դերում հանդես գալու առթիվ] //Սովետական արվեստ.- 1964.- № 5.- Էջ 39-42:

Հրաչյա Ներսիսյան .- Երևան։ Հայպետհրատ, 1964.- Էջ 5-28.- Հրաչյա Ներսիսյան:

Նա մարդ էր… (Սմակտունովսկու «Համլետի» մասին) //Սովետական արվեստ.- 1964.- № 11.- Էջ 18-22:

Սիրանույշ` շեքսպիրագետը (Ծննդյան 100-ամյակի առթիվ) //Սովետական գրականություն.- 1964.- № 4.- Էջ 105-111։

Վահրամ Փափազյանի Օթելլոյի գնահատության հարցի շուրջ (Բաց նամակ Սոֆյա Նելսին) //Սովետական արվեստ.- 1964.- № 6.- Էջ 14-28:

Բենգալյան վագրը... Ռոսսովի նամակը Ստանիսլավսկուն: [Վահրամ Փափազյանի մասին] //Երեկոյան Երևան.- 1964.- Թիվ 97․- 23 ապրիլի․- Էջ 3։

Գավրոշ Միքայել։ Սունդուկյանի «Պեպոն» վարպետների կատարմամբ (Երկու դերակատարության պարտիտուրա՝ Շուշան-Վարդուհի,Գիքո-Տեր-Դավթյա).- Երևան: Հայպետհրատ, 1962.- 84 էջ ։
    Գրախոսություն: Առաջին և հաջող փորձ //Գրական թերթ.- 1964.- Թիվ 15․- 10 ապրիլի․- Էջ 2:

Քալանթար Լևոն Արվեստի մայրուղիներում․- Երևան: Հայպետհրատ, 1963.- 446 էջ։
    Գրախոսություն: Իմացություն և ճաշակ //Գրական թերթ.- 1964.- Թիվ 3․- 17 հունվարի․- Էջ 4:

Հովհաննիսյան Հովհաննես։ Երկերի ժողովածու։ Հ․ 1 /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1964․- 423 էջ։

Հովհաննիսյան Հովհաննես։ Երկերի ժողովածու։ Հ․ 2 /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1964․- 319 էջ։

Шекспир Адамяна.- Ереван։ Айпетрат, 1964.- 223 с.


Ադամյանի Շեքսպիրը.- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1965.- 303 էջ։

Հովհաննիսյան Հովհաննես։ Վիլյամ Շեքսպիր /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱԱ հրատ., 1965․- Էջ․ 5-10․- Մի նորահայտ էջ հայ շեքսպիրագիտական մտքի պատմությունից։

Այդպիսին էր Ջիվելեգովը (Ծննդյան 90-ամյակի առթիվ) //Գրական թերթ.- 1965.- Թիվ 23․- 4 հունիսի․- Էջ 3։

Հովհ. Մասեհյանը Շեքսպիրի թարգմանիչ //Գրական թերթ.- 1965.- Թիվ 47․- 19 նոյեմբերի․- Էջ 1, 2։

Մի դիմանկարի պատմությունից (Մարտիրոս Սարյանի զրույցներից) //Գրական թերթ.- 1965.- Թիվ 10․- 5 մարտի․- Էջ 3։

Շեքսփիրը հայ իրականութեան մէջ (Դասախոսութիւն կարդացուած Լոնդոնում) //Լրաբեր․- Նյու-Յորք.- 1965.- Թիվ 16․- 31 օգոստոսի․- Էջ 1, 3։

Հովհաննիսյան Հովհաննես։ Երկերի ժողովածու։ Հ․ 3 /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1965․- 319 էջ։

Հովհաննիսյան Հովհաննես։ Վիլյամ Շեքսպիր /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1965․- 131 էջ։

Папазян Ваграм: Жизнь артиста.- Москва; Ленинград: Искусство, 1965.- С. 5-9․- Мемуары Ваграма Папазяна: [Предисловие]:

Театральная энциклопедия: Т. 4.- Москва: Советская энциклопедия, 1965.- С. 1131-1134.- Сундукян Габриел Мкртычевич (1825-1912):


Խմբագրողի կողմից //Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք.- 1966.- Հ. 1.- Էջ 7-10։

Էջեր հայ շեքսպիրագիտության պատմությունից //Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք.- 1966.- Հ. 1.- Էջ 83-133։

Շեքսպիրական ։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք. Հ. 1 /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան․- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1966.- 408 էջ։

Всегда в поисках: [О новом театре. "Дружба"] //Театральный Ереван.- 1966.- № 27.- С. 13.


Էջեր հայ շեքսպիրագիտության պատմությունից //Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիր․- 1967․- Հ. 2.- Էջ 130-147:

Մի տվյալի պարզաբանում //Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիր․- 1967․- Հ. 2.- Էջ 220-225։

Շեքսպիրը և հայերը: Դասախոսություն` կարդացված Լոնդոնում 1965 թ. մայիսի 30-ին.- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1967.- 73 էջ։

Աշխարհում չորրորդը՝ Շեքսպիրյան հայկականը: [Երևանում ստեղծված շեքսպիրյան գրադարանի մասին] //Կուլտուր-լուսավորական աշխատանք.- 1967.- № 8.- Էջ 6-8:

Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիր։ Հ. 2 /Խմբ.` Ռ. Զարյան.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1967.- 506 էջ:


Զեկուցում, որ այդպես էլ չկարդացվեց: [Վահրամ Փափազյանի մասին] //Սովետական արվեստ.- 1968.- № 8.- Էջ 20-30:

Վերջին հանդիպում: [Վահրամ Փափազյանի հետ] //Սովետական գրականություն.- 1968.- № 11.- Էջ 90-99։


Տեր-Գրիգորյան Գ. Տասը տարի: [Թատերգություն] /Առաջաբան՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան: Հայաստան, 1969.- Էջ II-IV․- Առաջաբանի փոխարեն:

Արշավիր Մելիքյան //Լրաբեր հասարակական գիտությունների․- 1969․- Թիվ 11․- Էջ 103-112։

Բաց նամակ գրողներին, գիտնականներին, թարգմանիչներին և նրանց ընթերցողներին: ["Հայ գրականությունը այլ լեզուներով" մասնագիտական գրադարան ստեղծելու առիթով] //Գրական թերթ.- 1969.- Թիվ 7․- 14 փետրվարի․- Էջ 3։

Բաց նամակ գրողներին, գիտնականներին, թարգմանիչներին և նրանց ընթերցողներին : ["Հայ գրականությունը այլ լեզուներով" մասնագիտական գրադարան ստեղծելու առիթով] //Արարատ.- Բեյրութ.- 1969.- 9 օգոստոսի.- Էջ 3։

Յառաջաբան «Ադամեանի Շեքսպիրը» հատորին //Արեւ․- Գահիրէ․- 1969․- Թիւ 15500․- 13 դեկտեմբերի․- Էջ 2։

Չառաքված նամակ: [Պրոֆեսոր Գ. Բոյաջիևի 60-ամյակի առթիվ] //Գրական թերթ.- 1969.- Թիվ 12․- 21 մարտի․- Էջ 3։

Պատասխանում է պրոֆ. Ռ. Զարյանը: [ԳԱ արվեստի ին-տը ինչպես է մասնակցում Կոմիտասի ծննդյան 100-ամյակին] //Գրական թերթ.- 1969.- Թիվ 27․- 4 հուլիսի․- Էջ 1։

Վաստակ, որ արժանի է բարձր գնահատության: [Գառնիկ Ստեփանյանի ծննդյան 60-ամյակի առթիվ] //Գրական թերթ.- 1969.- Թիվ 9․- 28 փետրվարի․- Էջ 3։

Թումանյան Հովհաննես։ Շեքսպիրի մասին /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1969․- 101 էջ։

Удивительный Галенц .- Ереван: Айастан, 1969.- С. 51-56․- С полотнами Галенца наедине․

Shakespeare and the armenians //Armenia today.- 1969.


Հասմիկ : [Կյանքը և բեմական գործունեությունը].- Երևան։ ՀԹԸ հրատ., 1970.- 142 էջ։

Արվեստ, որ ծերություն չունեցավ: [Օլգա Գուլազյանի մասին] //Գրական թերթ.- 1970.- Թիվ 22․- 29 մայիսի․- Էջ 3։

Արվեստի ինստիտուտ //Լրաբեր հասարակական գիտությունների.- 1970.- Թիվ 11.- Էջ 89-96

Էմին Գևորգ։ Քսաներորդ դար : [Բանաստեղծություններ] /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայաստան, 1970.- Էջ 1-4․- Նախաշավղից մինչև մեծ ճանապարհ:

Էջեր հայ շեքսպիրագիտության պատմությունից //Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք.- 1970.- Հ. 3.- Էջ 126-148։

Հրաչյա Ներսիսյան : [Ժողովածու].- Երևան: Հայաստան, 1970.- Էջ 7-58․- Հրաչյա Ներսիսյան: [Դրվագներ]․- Նշանավոր մարդկանց մասին:

Հրաչեայ Ներսիսեան: [Դրուագներ]: Հրաչյա Ներսիսյան //Արեւ․- Գահիրէ.- 1970.- Թիւ 15762․- 27 հոկտեմբերի․- Էջ 3; Թիւ 15763․- 28 հոկտեմբերի․- Էջ 3; Թիւ 15764․- 29 հոկտեմբերի․- Էջ 3; Թիւ 15766․- 31 հոկտեմբերի․- Էջ 3; Թիւ 15767․- 2 նոյեմբեր․- Էջ 3; Թիւ 15768․- 3 նոյեմբեր․- Էջ 3; Թիւ 15769․- 4 նոյեմբեր․- Էջ 3; Թիւ 15770․- 5 նոյեմբեր․- Էջ 3; Թիւ 15772․- 7 նոյեմբեր․- Էջ 3, 4։

«Օթելլոյի» նոր բեմադրությունը : [1970 թ. սեպտեմբերի 21-ին բեմադրության քննարկմանը կարդացած զեկուցումից] //Սովետական արվեստ.- 1970.- № 12.- Էջ 11-24։

Շեքսպիրական ։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք։ Հ. 3 /Խմբ.` Ռ. Զարյան.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1970.- 478 էջ։


Դանիելյան Ս. Քառորդ դար Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի պատմությունից /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան, 1971․- 122 էջ։

Рачья Нерсисян //Театр.- 1971.- № 4.- С. 72-78․

Aus der Geschichte des armenischen Shakespeare theaters //Shakespeare Jahrbuch.- Weimar.- 1971.- Bd. 107.


Վահրամ Փափազյան։ [Հուշեր].- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 158 էջ։

Տարիներ և ներկայացումներ.- Երրան։ Հայաստան, 1972.- Էջ 165-170, 291-295, 301-306, 420-426, 427-449․- Ամպրոպ: Ռուս մարդիկ: Ռազմաճակատ: Կենդանի դիակ: Եգոր Բուլըչովը և ուրիշներ:

Սարգիս Արուտչյան /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայաստանի նկարչի տուն, 1972.- Էջ 5-15:

Դերասանի երկու ստեղծագործությունը: [Էդգար Էլբակյանի մասին] //Գրական թերթ.- 1972.- Թիվ 13․- 24 մարտի․- Էջ 4։

Հրաչյա Ներսիսյան (Ծննդյան 75-ամյակի առթիվ) //Սովետական արվեստ.- 1972.- № 4.- Էջ 28-36։

Տիգրան Հախումյան («Գրական ակնարկներ և հիշողություններ» գրքի առիթով) //Սովետական գրականություն.- 1972.- № 9.- Էջ 143-146։

Շեքսպիր: Քրոնիկներ։ Հ. 1 /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1972.- 535 էջ.- Գրական հուշարձաններ։


Երբ վարագույրը բացվում է: [Հոդվածներ; Զեկուցումներ].- Երևան, 1973.- 216 էջ։

Նայելով երկրորդ անգամ: [Էդուարդ դե Ֆիլիպոյի "Ֆիլումենա Մարտուրանո" պիեսի բեմադրության և «Համլետ» կինոնկարի կրկնօրինակման մասին] //Սովետական արվեստ.- 1973.- № 10.- Էջ 37-42։

Ռուս թատրոնի դասականը: [Ա. Ն. Օստրովսկու ծննդյան 150-ամյակի առթիվ] //Գրական թերթ.- 1973.- Թիվ 16․- 13 ապրիլի․- Էջ 2։

Վահրամ Թերզիբաշյան //Գրական թերթ.- 1973.- Թիվ 41․- 5 հոկտեմբերի․- Էջ 4։

Ավագյան Խ. Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն (1929-1970) /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀԹԸ հրատ․, 1973․- 221 էջ, լուսանկ․

Ստեփանյան Գարնիկ։ Կենսագրական բառարան: (Հայ մշակույթի գործիչներ): Հտ․ Ա․ Ա-Թ /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան և ուրիշ․- Երևան։ Հայաստան, 1973․- 382 էջ։

Շեքսպիր: Քրոնիկներ։ Հ. 2 /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1973.- 683 էջ.- Գրական հուշարձաններ։

Der Ottello des armenischen tragöden Wagram Papasjan //Shakespeare Jahrbuch.- Weimar.- 1973.- Bd. 109.

L'Amleto di Petros Adamian.- Parma։ Universita di Parma, 1973.

Shakespeare et les armeniens ։ (Lecture delivered in London on May 30, 1965)․- Genève: Perret-Gentil, 1973.- 72 p.


Ավետիք Իսահակյան: [Հիշողություններ]․- Երևան: Հայաստան հրատ., 1974.- 125 էջ։

Հայկական սովետական հանրագիտարան: Հ. 1 ․- Երևան: Հայկական հանրագիտարան գլխավոր խմբ., 1974.- Էջ 64-65․- Ադամյան Պետրոս Հերոնիմոսի (1849-1891)։

Հայկական սովետական հանրագիտարան: Հ. 1 ․- Երևան: Հայկական հանրագիտարան գլխավոր խմբ., 1974.- Էջ 333․- Ամրիկյան (Ամերիկյան) Միհրդատ Հովհաննեսի։

Առաջին տպավորություն: [«Ժայռ» ֆիլմ- ներկայացման մասին] //Էկրան.- 1974.- № 2.- Էջ 5։

Մի վերանայված նախապաշարում: [«Ժայռ» կինոնկարի առիթով] //Սովետական արվեստ.- 1974.- № 12.- Էջ 17-23։

Փափազյանը Սիրանույշի մասին //Շեքսպիրական. Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք.- 1974.- Թիվ 4.- Էջ 315-318։

Փափազյանը և Համլետը //Շեքսպիրական. Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք.- 1974.- Թիվ 4.- Էջ 76-102։

Գլուխգործոց: [Գ. Բոյաջիևի «Վերածնության դարաշրջանի հավերժ սքանչելի թատրոնը» աշխատության մասին] //Գրական թերթ.- 1974.- Թիվ 21․- 24 մայիսի․- Էջ 4։

Հարցազրոյց Երեւանի շեյքսփիրեան գրադարանի եւ կեդրոնի հիմնադիր Ռուբէն Զարեանի հետ /Զրույցը վարեց Ա. Եափուճեանը //Արեւ․- Գահիրէ.- 1974.- Թիւ17000 ․- 27 դեկտեմբերի․- Էջ 2 ; Թիւ 17001․- 28 դեկտեմբերի․- Էջ 2, 4։

Հրաշալի վաթսունամյակ (Հովհ. Շիրազի ծննդյան առթիվ) //Գրական թերթ.- 1974.- Թիվ 19․- 9 մայիսի․- Էջ 3։

Յովհաննէս Շիրազ։ Հրաշալի վաթսունամեակ (Յովհ. Շիրազի ծննդեան առթիւ) //Արեւ․- Գահիրէ.- 1974.- Թիվ 1689․- 27 մայիսի․- Էջ 2։

Հայկական արվեստ։ Գ. 1։ Հին և միջին դարեր /Խմբ. կոլ.՝ Ռ. Զարյան և ուրիշ.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ, 1974․- 172 էջ։

Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք. Հ. 4 /Խմբ.` Ռ. Զարյան.- 1974․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 417 է։

Մելիքսեթյան Ս. Ա. Շեքսպիրը և մերոնք /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀԹԸ հրատ․, 1974․- 224 էջ։

Հովհաննիսյան Հենրիկ։ Բեմական խոսքի պոետիկան.- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1973.- 245 էջ։
    Գրախոսություն: Բեմական խոսքի արվեստը //Գրական թերթ.- 1974.- Թիվ 5․- 1 փետրվարի․- Էջ 2:


Էմին Գևորգ։ Երկերի ժողովածու: Հ․ 1։ Բանաստեղծություններ /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Հայաստան, 1975․- Էջ 3-10․- Նախաշավղից մինչև մեծ ճանապարհ:

Հուշապատում ։ Գիրք 1։ Անմահությունը հողաթափերով; Ճակատագրի պարգևած հանդիպումներից; Գրիմով և առանց գրիմի․- Երևան։ Հայաստան հրատ․, 1975.- 535 էջ։

Յուզովսկի Յու. Դարն ու կերպարը: Շեքսպիրյան թեմաներով /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Հայաստան, 1975.- Էջ 3-8․- Առաջաբանի փոխարեն։

Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք։ Հ. 5 /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1975.- Էջ 5-8․- Մեր անելիքները:

Գրիգորի Կոզինցև //Էկրան.- 1975.- № 2.- Էջ 8-9։

Դերասանի դասերը (Խոսք Փափազյանի արվեստի մասին) //Սովետական արվեստ.- 1975.- № 1.- Էջ 26-36։

Մինաս-նկարիչը, մարդը, մեր բարեկամը //Գարուն.- 1975.- № 3.- Էջ 78-79։

Հարցազրոյց Երեւանի շէյքսփիրեան գրադարանի եւ կեդրոնի հիմնադիր Ռուբէն Զարեանի հետ /Զրոյցը վարեց Ա. Եափուճեանը //Պայքար․- Բոստոն.- 1975.- Թիւ 21․- 30 հունվարի․- Էջ 1-2։

Յուզովսկի Յու. Դարն ու կերպարը: Շեքսպիրյան թեմաներով /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան.- Երևան: Հայաստան, 1975.- 203 էջ։

Շեքսպիրական ։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք. Հ. 5 /Խմբ.` Ռ. Զարյան.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1975.- 571 էջ։


Շեքսպիրի հետ .- Երևան։ ՀԹԸ հրատ., 1976.- 246 էջ։

Արվեստաբանությունը ժամանակակից խնդիրների լուծման ճանապարհին //Լրաբեր հասարակական գիտությունների.- 1976.- Թիվ 2.- Էջ 14-19։

Ինչու՞ են Ռեբեկայի աչքերը տխուր... [Ալ. Արաքսմանյանի «Ժառանգորդներ» պիեսի բեմադրությունը Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնում] //Սովետական արվեստ.- 1976.- № 8.- Էջ 35-38։

Ծիածանը փեշերին (Մարո Մարգարյանի ծննդյան 60-ամյակը) //Հայրենիքի ձայն.- 1976.- Թիվ 3․- 14 հունվարի․- Էջ 5։

Պոտապովի կողմնակիցները։ [Ա. Գելմանի «Կուսկոմիտեի նիստը» պիեսի բեմադրությունը Լենինականի թատրոնում] //Գրական թերթ.- 1976.- Թիվ 13․- 26 մարտի․- Էջ 3։

Վարդան Աճեմյանը և իր սաները //Գրական թերթ.- 1976.- Թիվ 23․- 4 հունիսի․- Էջ 4։

Ժասմեն: [Ժողովածու-ալբոմ] /Կազմ.՝ Բ. Հովակիմյան; Խմբ.՝ Ռ.. Զարյան․- Երևան: ՀԹԸ, 1976․- 246 էջ։

Ռիզաև Ս. Անդրկովկասի ժողովուրդների արվեստների փոխհարստացումը: Թատրոն, Կինո / Պատ. խմբ.՝ Ռ.Վ. Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1976․- 90 էջ։


Հուշապատում։ Գիրք 2։ Հասարակ աչքովդիտված հրաշքներ; Մարդիկ որ ապրեցին այրվելով; Նրանց համար արվեստը ճակատագիր էր․- Երևան։ Սովետական գրող, 1977.- 546 էջ։

Վարդան Աճեմյան /Կազմ.՝ Հ. Երանոսյանը; Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան։ Սովետ. գրող, 1977.- 207 էջ։

Շիլլեր Ֆ. Վալլենշտայն: Դրամատիկական պոեմ /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան և ուրիշ․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1977․- 450 էջ։

Прекрасный путь: [О Вардане Аджемяне] //Литературная Армения.- 1977.- № 3.- С. 69-72․

Шекспир об искусстве: Сборник фрагментов и высказываний /Ред.: Р. В. Зарян.- Ереван: Советакан грох, 1977.- 200 с.


Ռուբեն Ադալյան։ [Ալբոմ] /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Սովետական գրող, 1978.- Էջ 3-8․-

Բանաստեղծական խոսքը` բեմական համարժեքով: [Վ. Դավթյանի «ծիրանի ծառ» դրամայի բեմադրությունը Սունդուկյանի անվան թատրոնում] //Սովետական արվեստ.- 1978.- № 7.- Էջ 35-41։

Երբ ռեժիսորը իր երևակայության տերն է: [Գ Սունդուկյանի «Խաթաբալայի» նոր բեմադրությունը Սունդուկյանի անվան թատրոնում] //Սովետական արվեստ.- 1978.- № 4.- Էջ 31-39։

Հայ-ռուսական թատերական առնչություններ.- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1978.- Էջ 5-31․- «Կենդանի դիակի» բեմական պատմությունից։

Իսահակ Ալիխանյան: [Ուսումնասիրություններ, Հուշեր] /Կազմ.՝ Արծվիկ Ալիխանյան; Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ, 1978․- 354 էջ։

Փափազյան Մ. Հուշերի թևերով /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Սովետական գրող, 1978․- էջ 3-15։

Аракелян Г. "Правда" и вопросы армянской культуры.- Ереван: Советакан грох, 1978.- С. 3-4.- Два слова.

[Второй международный симпозиум по армянскому искусству] //Армения сегодня.- 1978.- № 5.- С. 26.


Էջեր հայկական շեքսպիրապատումից: Հ. 1։ Հայ շեքսպիրյան թատրոնի պատմությունից.- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1979.- 291 էջ։

Թատրոնի խոսքը և խոսք թատրոնի մասին : [Կիրովականի Հ. Աբելյանի անվ. թատրոնի մի շարք ներկայացումների մասին] //Սովետական արվեստ.- 1979.- № 7.- Էջ 18-20:

Չկայացած պաշտպանություն (Նյութը բեմական խոսքն է) //Սովետական արվեստ.- 1979.- № 4.- Էջ 11-18:

Ռեժիսորը, դերասանը, դարձյալ ռեժիսորը («Կորիոլանի» բեմադրության առթիվ) //Գրական թերթ.- 1979.- Թիվ 13․- 30 մարտի․- Էջ 4։


Երվանդ Քոչար։ Կատալոգ.- Երևան, 1980.- Էջ 5-12:

Շեքսպիրի հայ թարգմանիչը /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան //Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք.- 1980․- Հ. 6․- Էջ 69-83։

Երկու ներկայացում; Վերջին և առաջին ուսուցիչը; Լավ պիեսի լավ բեմադրությունը։ [Վ. Պետրոսյանի «Վերջին ուսուցիչը» և Նիլ Սայմոնի «Զբոսայգում ոտաբոբիկ» պիեսի բեմադրության մասին] //Սովետական արվեստ.- 1980.- № 5.- Էջ 20-32։

Հաջող արշավանք Շեքսպիրի դեմ: [Համլետի" նոր բեմադրությունը դրամատիկ թատրոնում] //Սովետական արվեստ.- 1980.- № 8.- Էջ 20-29

Սարյանը շարունակում է: [Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված հանդիսավոր նիստում կարդացված զեկուցումը] //Սովետական արվեստ.- 1980.- № 7.- Էջ 1-11։

Զորեղ տաղանդ: [Երվանդ Քոչարի ծննդյան 80-ամյակի առթիվ] //Գրական թերթ.- 1980.- Թիվ 24․- 13 հունիսի․- Էջ 2։

Շեքսպիրական ։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք. Հ. 6 /Խմբ.` Ռ. Զարյան.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1980.- 296 էջ։

Дарьян В. А. Восхождение Хачатура Абовяна на Арарат: К 150-летию восхождения (1829-1979) /Ред.: Р. Зарян.- Ереван: Айастан, 1980.- 26 с.


Էջեր հայկական Շեքսպիրապատումից: Հ. 2.- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1981.- 325 էջ։

Ալեքսանդր Արաքսմանյան։ Ժողովածու.- Երևան: ՀԹԸ, 1981.- Էջ 40-42․- Թատրոնի մարդը:

Կապուտիկյան Սիլվա։ Լիլիթ /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Սովետական գրող, 1981.- Էջ 3-4։

Հուշապատում։ Գիրք 3։ Իմ ուսուցիչները; Զրույցներ, որ կարող էին շարունակվել․- Երևան։ Սովետական գրող, 1981.- 382 էջ։

Նրա շահած աշխարհը/ (Սուրեն Ստեփանյանի ցուցահանդեսի առթիվ) //Գրական թերթ.- 1981.- Թիվ 39․- 25 սեպտեմբերի․- Էջ 4։

Գրիբոեդով Ա. Խելքից պատուհաս: Չափածո կոմեդիա չորս գործողությամբ /Վերջաբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Սովետական գրող, 1981․- 179 էջ։

Հայ արվեստին նվիրված միջազգային երկրորդ սիմպոզիում: Զեկուցումների ժողովածու, Երևան, 12-18 սեպտեմբերի, 1978 /Խմբկոլ․՝ Ռ. Զարյան և ուրիշ.- Հ․ 1․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1981․- 296 էջ; Հ․ 2։ Երկրորդ մասնաճյուղ: Միջնադարյան ճարտարապետություն․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1981․- 482 էջ; Հ. 3: Երրորդ մասնաճյուղ: Միջնադարյան արվեստ․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1981․- 426 էջ; Հ. 4: Չորրորդ մասնաճյուղ: Հայ միջնադարյան մանրանկարչություն․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1981․- 420 էջ։

Ստեփանյան Գարնիկ։ Կենսագրական բառարան: (Հայ մշակույթի գործիչներ): Հտ․ Բ․ Ժ-Մել /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան և ուրիշ․- Երևան։ Սովետական գրող, 1981․- 328 էջ։

Шекспир и армяне.- Ереван: Советакан грох, 1981.- 76 с.


Վիթխարի երևույթ (Հակոբ Կոջոյանի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ) //Գրական թերթ.- 1983.- Թիվ 52․- 23 դեկտեմբերի․- Էջ 1, 3։

Գրիգորյան Կամսար։ Վահան Տերյան /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1983․- 154 էջ։

Bacheinianas F. Sauleta lyra: (Armenija E. Mierelaielo Kuryboje).- Vilnius.- 1983.- P. 3-5․- Pratarme․


Զոհրաբյան Սեդա։ Հայրս՝ Լևոն Զոհրաբյանը: [Կյանքն ու գործունեությունը] /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան.- Երևան: Սովետական գրող, 1984.- Էջ 3-6․- Երկու խոսք։

Ճշտումներ և լրացումներ: [Հակոբ Կոջոյանի մասին] //Սովետական արվեստ.- 1984.- № 6.- Էջ 44-51։

Կյանքի դասերը: [Վրաստանի հայկական թատրոնի 125-ամյակի առթիվ] //Գրական թերթ.- 1984.- Թիվ 43․- 26 հոկտեմբերի․- Էջ 3։

Հայկական արվեստ։ Գ. 2։ Հին և միջին դարերՀոդվածների ժողովածու /Խմբ. կոլ.՝ Ռ. Զարյան և ուրիշ.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ, 1984․- 183 էջ, 73 լուսանկ․


Ավագյան Խաչատուր։ Ժամանակի հետ: [Ակնարկներ նվիրված հայ և սովետական թատրոնի անվանի գործիչներին] /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀԹԸ, 1985․- Էջ 3-4․- Առաջաբանի փոխարեն։

Ընդդեմ գռեհկության և հասարակացման: [Երևանի էքսպերիմենտալ թատրոնի «Խաղում ենք Պարոնյան» բեմադրության մասին] //Գրական թերթ.- 1985.- Թիվ 31․- 2 օգոստոսի․- Էջ 4։

Թատրոնը վերածննդի ճանապարհին //Գրական թերթ.- 1985.- Թիվ 30․- 26 հուլիսի․- Էջ 4։

Լևոն Հախվերդյանի ծննդյան 60-ամյակը //Գրական թերթ.- 1985.- Թիվ 5․- 1 փետրվարի․- Էջ 3։

Խոսք հայ արվեստին նվիրված միջազգային գիտաժողովի փակման առիթով //Սովետական արվեստ.- 1985.- № 11.- Էջ 34-43։

Շեքսպիրական։ Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք. Հ. 7 /Խմբ.` Ռ. Զարյան.- Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1985.- 298 էջ։

Петрос Адамян: [Жизнь и творчество].- Ереван։ Советакан грох, 1985.- 264 с.

Четвертый международный симпозиум по армянскому искусству (Ереван, 11-17 сентября, 1985): Тезисы докладов /Ред. кол.: Р. В. Зарян (пред.) и др.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1985.- 327 с.


Գնահատման փորձ: [Ալ. Շիրվանզադեի «Քաոսի» ռուսերեն հրատարակության Հակոբ Կոջոյանի նկարազարդումենրի մասին] //Երեկոյան Երևան.- 1986.- Թիվ 218․- 20 սեպտեմբերի․- Էջ 3։

«Հազարան Բլբուլի» երկու տարբերակը: [Ստ. Զորյանի Հեքիաթի Հ. Կուոյանի նկարազարդումների մասին] //Կուլտուր-լուսավորական աշխատանք.- 1986.- № 1-2.- Էջ 37-39։

Ճշտումներ և լրացումներ («Գիքոր»): [Հ. Թումանյանի պատմվածքի Հ. Կոջոյանի ձևավորման և նկարազարդման մասին] //Լրաբեր հասարակական գիտությունների․- 1986.- Թիվ 8.- Էջ 27-32։

Թատերական մտահոգություններ //Գրական թերթ.- 1986.- Թիվ 52․- 26 դեկտեմբերի․- Էջ 3։

Խոսքի հմայքը: Անաղարտ պահենք մայրենին //Երեկոյան Երևան.- 1986.- Թիվ 267․- 20 նոյեմբերի․- Էջ 3։

Հախվերդյան Լևոն։ Թատերագիտական բառարան /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան.- Երևան։ Հայաստան հրատ.- 1986.- 208 էջ։

Հայկական գորգեր։ [պատկերանյութ] /Խմբկոլ.՝ Գ. Դևրիկյան, Ռ. Զարյան, Վ. Ազատյան և ուրիշն.- Երևան: Հայաստան, 1986․- 30, 269 էջ, գուն․ նկ․

Ստեփանյան Գառնիկ։ Ակնարկներ սփյուռքահայ թատրոնի պատմության . Գիրք 1։ Ֆրանսահայ թատրոն.- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ, 1982․- 323 էջ։
    Գրախոսություն: Անդրադարձ սփյուռքահայ թատրոնին //Սովետական Հայաստան.- 1986.- Թիվ 195․- 20 օգոստոսի.- Էջ 4։

Հարությունյան Բ. Սովետահայ թատրոնի տարեգրություն։ 3 հ.- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961-1969; XIX-XX դարերի հայ թատրոնի տարեգրություն (1901-1922) ։ 3 հ.- Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ, 1980-1981։
    Գրախոսություն: Մնայուն գործ //Սովետական Հայաստան.- 1986.- Թիվ 177․- 26 հուլիսի․- Էջ 4:

1987

Տեր-Գրիգորյան Գր. Ամեն ինչ կամ ոչինչ : [Պիեսներ] /Առաջաբան՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Սովետական գրող, 1987․- էջ 3-6․- Խոսք գրչակից ընկերոջս մասին:

Երեք խորհուրդ (Լեզվի դասեր) //Երեկոյան Երևան.- 1987.- Թիվ 107․- 5 մայիսի․- Էջ 4։

Երեք փուլով: [Հաստատության ղեկավարներ ոչ թե նշանակելու, այլ ընտրելու մասին] //Սովետական Հայաստան.- 1987.- Թիվ 73․- 25 մարտի․- Էջ 2։

Թատերական Վրաստանի մայրը: [Վիրիկո Անջափարիձեի մահվան առթիվ] //Գրական թերթ.- 1987.- Թիվ 6․- 6 փետրվարի․- Էջ 4։

Չարենցյան մասունքներ //Սովետական Հայաստան.- 1987.- Թիվ 131․- 3 հունիսի․- Էջ 4; Թիվ 133․- 5 հունիսի․- Էջ 3։

1988

Մայրամուտից առաջ։ Ինքնապատում; Հուշեր: Հ․ 1․- Երևան։ Սովետական գրող, 1988.- 544 էջ։

Փափազյան[Հոդվածներ, հուշեր].- Երևան։ ՀԹԳՄ, 1988.- 131 էջ։

Գիտական համագործակցության քառորդ դարը (Հայ արվեստի գիտաժողով իտալիայում) //Սովետական արվեստ.- 1988.- № 11.- Էջ 2-7։

Երեք հարց, երեք պատասխան: [Վահրամ Փափազյան-100] //Երեկոյան Երևան.- 1988.- Թիվ 124․- 26 մայիսի․- Էջ 3։

Իմաստալի կյանք, որ դաս է երիտասարդության համար: [Վահրամ Փափազյանի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ] //Լենինյան ուղիով.- 1988.- № 3.- Էջ 90-96։

Տարերքը ` հայկական: (Վահրամ Փափազյանի -100) //Սովետական Հայաստան.- 1988.- Թիվ 93․- 19 ապրիլի․- Էջ 4։

1989

Էջեր հայ թատրոնի պատմությունից (1860-1870) .- Երևան։ ՀԹԳՄ հրատ․, 1989.- 314 էջ։

Մեծ դիմակայություն։[«Անվերջ վերադարձ» ներկայացման մասին] //Սովետական արվեստ.- 1989.- № 2.- Էջ 7-9։

Արամ և Արտաշես Վրույրներ: [Դերասաններ Արամ և Արտաշես Վրույրների լուսանկարչական և հնագիտական գործունեությունը] /Խմբ․՝ Ռ․ Զարյան․- Երևան: Հայաստան, 1989.- 59 էջ։

Վագներ Լ.Ա. Հովհաննես Այվազովսկի /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: Գիտելիք, 1989․- 32 էջ։

Բալագյան Լ. Լ. Սոս Սարգսյան /Խմբ.՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀԹԳՄ հրատ., 1989․- 191 էջ, դիմանկ., [16թ. ներդիր]։

Հախվերդյան Լևոն։ Տաղանդ և բնավորություն.- Երևան։ Սովետական գրող, 1989․- Էջ 296։
    Գրախոսություն: Ռեժիսորի կյանքն ու գործը //Գրքերի աշխարհ.- 1989.- 30 սեպտեմբերի.- Էջ 3:

1990

Հուշեր Արա Սարգսյանի մասին: Ժողովածու.- Երևան։ Խորհրդային գրող, 1990.- Էջ 73-94․- [Հուշեր]:

Մայրամուտից առաջ։ Ինքնապատում: Հ. 2.- Երևան։ Նաիրի, 1990.- 524 էջ։

Մեր ժողովրդի մեծ բարեկամը։ (Իլյա Էրենբուրգի «Հայաստանի և հայ կուլտուրայի մասին» գիրքը) //Լենինյան ուղիով.- 1990.- № 1.- Էջ 89-93։

Հուշեր Արա Սարգսյանի մասին: Ժողովածու /Կազմ.՝ Ե. Սարգսյան; Խմբ.՝ Ռ. Զարյան, Լ. Սիմոնյան․- Երևան: Խորհրդային գրող, 1990.- 272 էջ։

Քարամյան Մարտին։ Հանդիպումներ ճանապարհին.- Երևան: Խորհրդ. գրող, 1989։
    Գրախոսություն: Հարկավոր գիրք //Գրքերի աշխարհ.- 1990.- 30 հունիսի.- Էջ 5:

Большой друг нашего народа: [О книге И. Эренбурга «Об Армении и армянской культуре»] По ленинскому пути.- 1990.- № 1.- С. 88-92․

1991

Ղողանջ հիշատակի։ Պարույր Սևակի մահվան 20-րդ տարելիցին.- Երևան: Նաիրի, 1991.- Էջ 102-104․- Ընթերցողի հպարտությունը։ [Պարույր Սևակի մասին]։

Բաց նամակ Խորեն Աբրահամյանին (Շանթի պիեսների բեմադրության անհրաժեշտության մասին) //Գրական թերթ.- 1991.- Թիվ 16․- 10 մայիսի․- Էջ 4։

1992

Յոթ դիմանկար : (Էջեր հայ թատրոնի պատմությունից)․- Երևան: ՀԹԳՄ, 1992.- 166 էջ։

Անհանգիստ ու անկեղծ մարդ էր Արաքսմանյանը... //Արվեստ.- 1992.- № 7-8.- Էջ 20-21։

1993

«Հետադարձ հայացք»։ [Վահրամ Փափազյանի գրքի մասին] //Հայաստանի Հանրապետություն.- 1993.- Թիվ 225․- 13 նոյեմբերի- էջ 6։

1995

«Այդպես միայն աստվածներն են լինում»։ [Հարցազրույց արվեստաբան Ռուբեն Զարյանի հետ / Գրի առավ' Սարո Գյոդակյանը] //Առավոտ.- 1995.- 23 մայիսի.- Էջ 6։

1997

[Ռուբեն Զարյանի անհայտ նամակը Ռուբեն Չիլինկիրյանին (Ռուբեն Սևակին)' Պարույր Ղազարյանին «Սևակ» գրական անունը տալու առթիվ] //Երեկոյան Երևան.- 1997.- Թիվ 17․- 15 մարտի.- Էջ 6։

2000

Խերանյան Մ. Ձայն տուր, ո՜վ ծովակ.- ԵրևաՆ: Զանգակ-97, 2000.- Էջ 14-15․- Մեր ընկերը…:

2012

Մայրամուտից առաջ։ Ինքնապատում։ Հ․ 3․- Երևան։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., 2012․- 528 էջ։

2016

Մայրամուտից առաջ։ Ինքնապատում։ Հ․ 4․- Երևան։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., 2016․- 544 էջ։

2020

Պետրոս Ադամյանը ժամանակակիցների հուշերում /Կազմ․՝ Ռ. Զարյան, Ա․ Բեքարյան.- Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., 2020.- 656 էջ։

Չթյան Անահիտ։ Հայ թատրոնը Եգիպտոսում /Գիտական խմբ․՝ Ռ. Զարյան․- Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., 2020․- 272 էջ․- Ակնարկներ սփյուռքահայ թատրոնի պատմության, 3։