Cover Image
close this bookԹախտաջյան Արմեն Լևոնի (1910-2009)
View the documentԱԿԱԴԵՄԻԿՈՍ Ա. Լ. ԹԱԽՏԱՋՅԱՆԻ ԿՅԱՆՔԻ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՏԱՐԵԹՎԵՐԸ
View the documentԱԿԱԴԵՄԻԿՈՍ Ա. Լ. ԹԱԽՏԱՋՅԱՆԻ ԿՅԱՆՔԻ ԵՎ ԳԻՏԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՌՈՏ ԱԿՆԱՐԿ
Open this folder and view contentsՄԱՏԵՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
View the documentԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ՊԱՇԱՐՆԵՐ

Տե՛ս նաև՝

«Армен Леонович - ботаник необычайно широкого диапазона, одинаково хорошо знающий как основу ботаники систематику, так и флористику, морфологию и анатомию, эволюцию и географию растений, биосистематику, палеоботанику, палинологию и многое другое. Всемирно известны его детально разработанные и аргументированные системы цветковых растений, высших растений, всего органического мира, работы, посвященные эволюционной морфологии и проблеме происхождения»:


Э.Ц. Габриэлян
С.Г. Жилин

Արմեն Լեոնի Թախտաջյանը ծնվել է 1910 թ. հունիսի 10-ին Շուշիում: Վախճանվել է 2009 թ. նոյեմբերի 13-ին Սանկտ Պետերբուրգում:
1918 թ. ընտանիքը տեղափոխվել է Թիֆլիս։
1928 թ․ ավարտել է դպրոցը Թիֆլիսում:
1928-1931 թթ. սովորել է ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետում:
1931- 1932 թթ․ ուսանել է Թբիլիսիի մերձարևադարձային կուլտուրաների համամիութենական ինստիտուտում:
1932 թ. լաբորանտ Կիրառական բուսաբանության և նոր մշակաբույսերի համամիութենական ինստիտուտի Սուխումի մերձարևադարձային բաժանմունքում։
1932–1935 թթ. եղել է Հայաստանի բնապատմական թանգարանի գիտաշխատող։
1935–1943 թթ.՝ ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի կենսաբանության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։
1938թ. թեկնածուական ատենախոսության պաշտպանություն։
1938–1948 թթ.՝ ԵՊՀ մորֆոլոգիայի և կարգաբանության ամբիոնի վարիչ:
1943 թ. պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն:
1943 թ. ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի էվոլյուցիոն մորֆոլոգիայի և հնէաբանության բաժնի վարիչ:
1943–1948 թթ. դարձել է Հայաստանի ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի հիմնադիրն ու առաջին տնօրեն:
1944 թ. շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում:
1945 թ. ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ:
1946-1948թթ. Հայկական աշխարհագրական ընկերության նախագահ։
1947 թ. պարգևատրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով:
1949–1961 թթ. Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) պետական համալսարանի բարձրակարգ բույսերի ամբիոնի պրոֆեսոր:
1951–1954 թթ. Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) պետական համալսարանի կենսաբանության և հողագիտության ֆակուլտետի դեկան:
1954–1962 թթ. ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի Վ. Կոմարովի անվան բուսաբանության ինստիտուտի Հնէաբուսաբանության բաժնի վարիչ:
1958 թ․ պարգևատրվել է «Լենինգրադի 250-ամյակի հիշատակին» շքանշանով:
1958-1963 թթ․ «Палеонтологический журнал» ամսագրի խմբագրակազմի անդամ:
1963-1976 թթ․ ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի Վ. Կոմարովի անվան բուսաբանության ինստիտուտի բարձրակարգ բույսերի բաժին:
1966 թ. ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ:
1967 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչումին:
1968 թ. ընտրվել է Լոնդոնի Լիննեյյան ընկերության անդամ։
1969 թ․ Վ. Կոմարովի և Ռ. Ալերտոնի անվան մրցանակների դափնեկիր։
1970-1975 թթ. XII միջազգային բուսաբանական կոնգրեսի կազմկոմիտեի նախագահ։
1971 թ. ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս:
- ընտրվել է ԱՄՆ-ի, Ֆինլանդիայի, Լեհաստանի, Նորվեգիայի Ազգային ԳԱ անդամ։
- ընտրվել է Ամերիկյան, Բուլղարիայի, Լեհաստանի, Էդինբուրգյան բուսաբանական ընկերությունների անդամ։
1972 թ. ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս:
- ընտրվել է Գերմանական բնագետների «Լեոպոլդինա» ակադեմիայի անդամ։
- ընտրվել է Հնդկաստանի Պալեոբուսաբանական ընկերության անդամ։
1973-2009 թթ. Համամիութենական բուսաբանական ընկերության նախագահ։
1975 թ. պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով:
1975 թ․ բույսերի տաքսոնոմիայի Միջազգային ասոցիացիայի նախագահ:
1975 թ. Լենինգրադում կայացած XII միջազգային բուսաբանական կոնգրեսի նախագահ։
1977–1986 թթ. ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի Վ. Կոմարովի անվան բուսաբանության ինստիտուտի բարձրակարգ բույսերի ֆլորայի, կարգաբանության և էվոլյուցիայի բաժնի վարիչ, ապա նաև նույն ինստիտուտի տնօրեն:
1986-2009 թթ․ ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի Վ. Կոմարովի անվան բուսաբանության ինստիտուտի տնօրինության խորհրդական:
1981 թ. արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի:
1990 թ. արժանացել է «Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս» կոչմանը։
- արժանացել է Ալլերտոնի անվան մրցանակի:
1997 թ․ արժանացել է Հենրի Շոույի անվան մրցանակի:
2000 թ․ Հայաստանում արժանացել է «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանի։
2009 թ. պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով:
2022 թ․ Երևանի Այգեստանի 7-րդ փողոցը անվանակոչվել է Արմեն Թախտաջյանի անունով:
2023 թ․ Երևանի բուսաբանական այգու տարածքում տեղադրվել է Արմեն Թախտաջյանի կիսանդրին։

Բուսաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ ԳԱ և ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Արմեն Թախտաջյանը ծնվել է 1910թ. հունիսի 10-ին՝ Շուշիում, մտավորականի ընտանիքում: 1918 թ․ նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Թիֆլիս։

Բուսաբանության նկատմամբ հետաքրքրությունն Արմեն Թախտաջյանի մեջ արթնացրել է նրա ուսուցիչը՝ Ալեքսանդր Մակաշվիլին, Թիֆլիսում ուսանելու տարիներին: Դպրոցն ավարտելուց հետ Արմեն Թախտաջյանն ընդունվել է Լենինգրադի համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետ, լսել հանրահայտ բուսաբան Վլադիմիր Կոմարովի դասախոսությունները։ Նա նաև ուսանել է Թիֆլիսի Մերձարևադարձային կուլտուրաների համամիութենական ինստիտուտում: Դեռևս ուսանողական տարիներին Կովկասի ուսականության մեծագույն գիտակ Դմիտրի Սոսնովսկու ղեկավարությամբ նա կատարել է իր առաջին հետազոտությունները՝ բարձրակարգ բույսերի դասակարգման և էկոլոգիայի վերաբերյալ՝ դառնալով Դմիտրի Սոսնովսկու սիրելի աշակերտներից մեկը։

1932թ. երիտասարդ Թախտաջյանը հրավիրվել է Երևան՝ աշխատելու պատմաբանագիտական թանգարանում: Թանգարանի հիմնադիր և ղեկավար Ալեքսանդր Շելկովնիկովը հրաշալի բուսաբանական հավաքածուներ ուներ, որոնց հենքի վրա հետագայում ստեղծվեց Բուսաբանության ինստիտուտի հերբարիումը: Բուսաբանական հավաքածուների համալրման համար Թախտաջյանը գիտարշավներների էր մեկնում ողջ Հայաստանում: Նա ուղեկցել է մշակաբույսերի հայտնի գիտակ Նիկոլայ Վավիլովին նրա Հայաստան կատարած գիտարշավների ընթացքում։ Առաջին անգամ Հայաստան այցելած Վավիլովին Հայաստանի բուսական աշխարհը տառացիորեն ապշեցրել է տեսակների և ձևերի հարստությամբ, բազմազանությամբ և հատկապես կուլտուրական բույսերի վայրի ցեղակիցների առատությամբ։ Նրանց ուսումնասիրությունների արդյունքները հիմք են հանդիսացել հետագայում «Էրեբունի» արգելոցի ստեղծման համար:

Ա․ Թախտաջյանը կազմել է Հայաստանի բուսականության քարտեզը, գրել Հայաստանի քսերոֆիլ բուսականությանը նվիրված մենագրություն, իսկ 1941թ.՝ Հայաստանի բուսաշխարհագրական չափազանց կարևոր ակնարկ, որն այժմ էլ լավագույն տեղեկատուն է կենսաբանների համար:

1943 թ. նա դարձել է Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի բուսաբանության ինստիտուտի հիմնադիրն ու առաջին տնօրենը, որը ղեկավարել է մինչև 1948 թ․:

1949 թ. Ա․ Թախտաջյանը տեղափոխվել է Լենինգրադ, որտեղ սկսվել է Ա․ Թախտաջյանի գիտակրթական գործունեության նոր ժամանակաշրջանը: Լենինգրադ տեղափոխվելուց հետո Թախտաջյանը երբեք չի խզել կապերը Հայաստանի հետ: Նրա աշակերտները հիշում են, որ Թախտաջյանն ամեն տարի գալիս էր Հայաստան, իրականացնում գիտարշավներ: Նա մասնակցել է Խոսրովի արգելոցի փրկման գործին: Շարունակել համալրել իր կողմից ստեղծված հայկական բուսաբանական դպրոցը՝ միաժամանակ կրթելով այլազգի աշակերտների: Այսօր նրանք շարունակում են իրենց ուսուցչի նվիրական գործը։

Նա սիրում էր ճանապարհորդել: Այցելել է աշխարհի բազմաթիվ քիչ ուսումնասիրված տարածքներ՝ անելով նորանոր բացահայտումներ: «Դմիտրի Մենդելեև» ջերմանավով մեկնել է խաղաղօվկիանոսյան գիտարշավի, այցելել Սինգապուր, Ֆիջի, Սամոա, Նոր Գվինեա, Նոր Զելանդիա, Նոր Կալեդոնիա, Ավստրալիա:

Արմեն Թախտաջյանն իր ամբողջ կյանքը նվիրել է գիտությանն ու մարդկությանը ծառայելուն: Նա թողել է հարուստ գիտական ժառանգություն և ձևավորել արժեքավոր ավանդույթներ։ Հեղինակ է շուրջ 400 գիտական աշխատությունների, այդ թվում՝ 20 մենագրությունների, որոնք թարգմանվել են աշխարհի տարբեր լեզուներով։ Նրա կարևորագույն աշխատանքներից են՝ «Высшие растения» (Մոսկվա, 1956), «Die Evolution der Angiospermen» (Յենա, 1959), «Система и филогения цветковых растений» (Մոսկվա, 1966), «Flowering Plants: Origin and Dispersal» (Էդինբուրգ, 1969), «Floristic Regions of the World» (Կալիֆոռնիա, 1986) և այլ հիմնարար ուսումնասիրություններ։

Գիտության նվիրյալ Ա. Թախտաջյանը իր ամբողջ գործունեությամբ կարևոր դեր է ունեցել ինչպես հայկական, այնպես էլ համաշխարհային բուսաբանության զարգացման մեջ։ Տարիներ շարունակ նա ղեկավարել է մի շարք գիտական կառույցներ՝ լինելով Հայկական աշխարհագրական ընկերության և Համախորհրդային բուսաբանական ընկերության նախագահ։ Նրա հեղինակությունը լայնորեն ճանաչված էր միջազգային մասնագիտական շրջանակներում․ Թախտաջյանը ընտրվել է Լոնդոնի Լինեյի ընկերության արտասահմանյան անդամ, Հնդկաստանի Հնէաբուսաբանական ընկերության պատվավոր անդամ, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի, Նորվեգիայի, Լեհաստանի և Ֆինլանդիայի գիտությունների ակադեմիաների արտասահմանյան անդամ։ Նա անդամակցել է նաև Գերմանիայի հեղինակավոր «Լեոպոլդինա» բնագիտության ակադեմիային։ Գիտական գործունեության մի կարևոր էջ էլ եղել է նրա երկարամյա խմբագրական աշխատանքը՝ որպես «Ботанический журнал» և «Жизнь растений» ամսագրերի գլխավոր խմբագիր, «Палеонтологический журнал» և «Журнал общей биологии» ամսագրերի խմբագրակազմի անդամ։

Հայաստանում հայտնաբերել է արոսի, գազի, մոշենու, տանձենու, օշանի և այլ բույսերի նոր տեսակներ, որոնք կոչվում են իր անունով։

Ա. Թախտաջյանն արժանացել է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման, պարգևատրվել Լենինի շքանշանով, երկու անգամ՝ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով, Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով, «Անձնվեր աշխատանքի համար» ոսկե մեդալով, Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով, ՀՀ ԳԱԱ «Ոսկե» մեդալով, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով: Նա ԽՍՀՄ պետական մրցանակի, Վ. Կոմարովի և Ռ. Ալերտոնի անվան մրցանակների դափնեկիր էր: Գիտության վաստակավոր գործիչ Ա․ Թախտաջյանի պատվին նկարագրվել և անվանակոչվել են բազմաթիվ կարգաբանական տաքսոններ. բրածո բույսերից՝ 1-ական կարգ, ընտանիք, ցեղ և 8 տեսակ, ժամանակակից բույսերից՝ 1-ական ընտանիք, ենթաընտանիք, տրիբա, 4 ցեղ և 21 տեսակ, կենդանիներից՝ 2 տեսակ: Նա հայկական բուսաբանական դպրոցի ստեղծողն է, նրա անունով է կոչվում ՀՀ ԳԱԱ Բուսաբանության ինստիտուտը։

Ա. Թախտաջյանը 20-րդ դ. մեծագույն բուսաբաններից է և նշանակալի դեր է խաղացել Հայաստանում և Ռուսաստանում բուսաբանական գիտության մի շարք ճյուղերի զարգացման ու կայացման ուղղությամբ: Նա իրավամբ համարվում է բարձրակարգ բույսերի ֆիլոգենիայի խոշորագույն մասնագետ:

  1. Ա. Լ. Թախտաջյան(Ծննդյան 50-ամյակի առթիվ) //Հայաստանի կենսաբանական հանդես.- 1960.- Հ․ 13, թիվ 9.- Էջ 97-98:
  2. Թախտաջյան Արմեն Լևոնի //Հայկական համառոտ հանրագիտարան․- Հ. 2.- Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատ․, 1995․- Էջ 258-259։
  3. Թախտաջյան Արմեն Լևոնի //Հայկական սովետական հանրագիտարան․- Հ. 4.- Երևան: Հայկական սովետական հանրագիտարանի գլխ. խմբ, 1978․- Էջ 127։
  4. Թախտաջյան Արմեն Լևոնի //Ով ով է. հայեր.- Հ․ 1․- 2005․- Էջ 416-417։
  5. Թախտաջյան Արմեն Լևոնի //Կենսագրական հանրագիտարան.- Երևան: ԵՊՀ հրատ., 2019.- 270-271 էջ։
  6. Аветисян В. Е. Грани величия — необъятное не объять //Тахтаджяния.- 2011.- Вып. 1.- С. 5-7.
  7. Агапова Н. Д. Воспоминания об А. Л. Тахтаджяне //Тахтаджяния.- 2011.- Вып. 1.- С. 17.
  8. Армен Леонович Тахтаджян /Библиогр. сост. Р.И. Кузьменко, С.Г. Жилиным; Вступ. ст. С.Г. Жилина; Отв. ред.: В.А. Виноградов, Е.С. Лихтенштейн.- Москва: Наука, 1982.- 72 с.
  9. Армен Левонович Тахтаджян //Биологический журнал Армении.- 1970.- Т. 23, № 5.- С. 111-113.
  10. Армен Леонович Тахтаджян (к 80-летию со дня рождения) //Биологический журнал Армении.- 1990.- Т. 43, № 3.- С. 261-262.
  11. Армен Леонович Тахтаджян (1910-2009) //Флора, растительность и растительные ресурсы Армении.- 2009.- Вып. 17.- С. 3.
  12. Армен Левонович Тахтаджян //Флора, растительность и растительные ресурсы Армении.- 2002.- Вып. 14.- С. 3.
  13. Вельгорская Т. В. Армен Леонович Тахтаджян (1910—2009) //Тахтаджяния.- 2011.- Вып. 1.- С. 25-34.
  14. Габриэлян Э. Ц., Жилин С. Г. Академику А. А. Тахтаджяну - 80 лет //Флора, растительность и растительные ресурсы Армении.- 1991.- Вып. 13.- С. 5-15.
  15. Габриэлян Э. Ц. Воспоминания о моем учителе //Тахтаджяния.- 2011.- Вып. 1.- С. 8-16.
  16. Лавренко Е. М., Яценко-Хмелевский А. А. Армен Леонович Тахтаджян: К 60-летию со дня рождения //Ботанический журнал.- 1970.- Т. 55, № 12.- С. 1848-1851.
  17. Снигиревская Н. С.Армен Леонович Тахтаджян, кратко о нем, об эволюции его научных интересов и трактовке тектологии как универсальной эволюционной науки //Тахтаджяния.- 2011.- Вып. 1.- С. 18-24.
  18. Ярмишко В. Т.Армен Леонович Тахтаджян //Тахтаджяния.- 2011.- Вып. 1.- С. 34.
  19. Флора Еревана: Определитель дикорастущих растений Араратской котловины /А. Л. Тахтаджян, Ан. А. Федоров; Под ред. А. Л. Тахтаджяна.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1972.- 394 с.– Рецензия:К выходу в свет второго издания «Флоры Еревана» /Л. И. Прилипко, Я. И. Мулкиджанян //Биологический журнал Армении.- 1973.- Т. 26, № 3.- С. 111-113.
  20. Greuter W. Armen Takhtajan and the Mediterranean areaе //Тахтаджяния.- 2011.- Вып. 1.- С. 35.

1934

К экологии Ceratocarpus arenarius L. //Советская ботаника.- 1934.- № 4.- С. 22—28.

1936

Краткий обзор рода Sosnovskya Takht. gen. novum: (Фрагменты к филогенетической системе Centaureinae) //Советская ботаника.- 1936.- № 5.- С. 96—100.

Очерки растительности ССР Армении //Изв. Гос.геогр. общ-ва.- 1936.- Т. 68, вып. 3.- С. 367—390.

Nova species generic Amygdali L. in Armenia sponte crescens /An. A. Fedorov, A. L. Takhtajan //Reprium Spac. nov. Regni veg., 1936.- Bd 40.- S. 288.

Sosnovskya, genus Compositarum novum caucasicum /An. A. Fedorov, A. L. Takhtajan //Reprium Spac. nov. Regni veg., 1936/1937.- Bd 41.- S. 191.

1938

Два новых вида растений из Армении //АН СССР-Армянский филиал. Труды биологического института.- 1938.- Вып. 2.- С. 209.

Ксерофильная растительность скелетных гор Армении //АН СССР-Армянский филиал. Труды биологического института.- 1938.- Вып. 2.- С. 61-130.

Род Cousinia и его кавказские представители //АН СССР-Армянский филиал. Труды биологического института.- 1938.- Вып. 2.- С. 172-196.

Manipulus amygdalorum novarum vel minus cognitarum Armeniae /Andreas Fedorov, Armen Takhtadzhian //USSR Academy of Sciences - Armenian Branch. Proceedings of the Biological Institute.- 1938.- N 2.- PP. 197-201.

1939

К познанию водной растительности Лорийской нагорной равнины //АН СССР-Армянский филиал. Труды биологического института.- 1939.- Вып. 1.- С. 19-38.

1940

Флора Еревана //АН Армянской ССР. Ботанический сад. Бюллетень.- 1940.- № 2.- С. 60-61.

Некоторые новые и менее известные растения, собранные на Кавказе //Зам. сист. геогр. раст. (Тбилиси).- 1940.- Вып. 9.- С. 22—25.

1941

Ботанико-географический очерк Армении //Труды ботанического института.- 1941.- Т. 2.- С. 3-180.

О примитивном типе плацентации у Angiospermae //Известия Армянского филиала АН СССР.- 1941.- № 1.- С. 143—149.

Принцип коррелятивной реверсии и учение об уродствах растений //Известия Армянского филиала АН СССР.- 1941.- № 2.- С. 57—61.

Эволюция плацентации у высших растений //Известия Армянского филиала АН СССР.- 1941.- № 8.- С.- 47—65.

Род Epigaea на Кавказе //Зам. сист. геогр. раст. (Тбилиси).- 1941. Вып. 10. С. 30—35.

Соотношение онтогенеза и филогенеза у высших растений //Тр. Ереван. гос. ун-та.- 1943. Т. 22. С. 71—176.

1944

К вопросу о возрасте угленосных отложений Мегринского района Армянской ССР //Доклады АН АрмССР.- 1944.- Т. 1, № 1-2.- С. 27-30.

1945

Երևանի ֆլորան: Երևանի շրջակայքի բույսերի որոշիչ /Ա. Լ. Թախտաջյան, Ան. Ա. Ֆյոդորով.- Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1945.- 494 էջ։

Заметка о двух новых видах рода Ulmus из Южного Закавказья //Доклады АН АрмССР.- 1945.- Т. 2, № 2.- С. 57-58.

Опыт построения классификационной схемы растительного покрова Кавказа / А. Л. Тахтаджян, А. А. Гроссгейм, М. Ф. Сахокия, Д. И. Сосновский //Доклады АН АрмССР.- 1945.- Т. 2, № 3.- С. 77-82.

Опыт применения теории филэмбриогенеза к объяснению происхождения зародыша однодольных //Доклады АН АрмССР.- 1945.- Т. 3, № 2.- С. 49-54.

Ревизия кавказских представителей Centaureineae. II. О новом роде Grossheimia Sosn. et Takht. /А. Л. Тахтаджян, Д. И. Сосновский //Доклады АН АрмССР.- 1945.- Т. 3, № 1.- С. 21-26.

Palynologia Caucasica: Опыт стандартизации палинологической терминологии /А. Л. Тахтаджян, А. А. Яценко-Хмелевский //Известия АН АрмССР. Естественные науки.- 1945.- № 5-6.- С. 35-46.

Eremopappus Takht.-genus novum compositarum //Reports of the Academy of Sciences of the USSR.- 1945.- Vol. 2, N 1.- PP. 25-26.

1946

«Երևանի ֆլորայի» նկարների ատլաս․- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ․, 1946․- 213 էջ։

Հայաստանի բուսական աշխարհը․- Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ․, 1946․- 48 էջ։

К истории развития растительности Армении //Труды ботанического института.- 1946.- Т. 4.- С. 51-108.

К морфологической характеристике рода Epigaea //Доклады АН АрмССР.- 1946.- Т. 4, № 2.- С. 45-50.

Об эволюционной гетерохронии признаков //Доклады АН АрмССР.- 1946.- Т. 5, № 3.- С. 79-86.

1948

Морфологическая эволюция покрытосеменных.- Москва: Моск. о-во испытателей природы, 1948.- 301 с.

Опыт стратиграфической корреляции вулканических толщ и пресноводных отложений плиоцена и плейстоцена Малого Кавказа //Доклады АН АрмССР.- 1948.- Т. 8, № 5.- С. 211-216.

1954

Флора Армении։ Т․ 1. Lycopodiaceae - Fumariaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1954.- 292 с.

1956

Высшие растения: 1. От псилофитовых до хвойных․- Ленинград, Москва: АН СССР, 1956.- 488 с.

Флора Армении։ Т. 2․ Portulacaceae - Plumbaginaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1956․- 220 с.

1958

О возрасте угленосно-сланценосной свиты окресностей гор. Дилижана /А. Л. Тахтаджян, А. А. Габриелян, О. А. Саркисян //Доклады АН АрмССР.- 1958.- Т. 26, № 3.- С. 181-186.

Флора Армении։ Т. 3․ Platanaceae - Crassulaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1958․- 385 с.

1959

Die Evolution der Angiospermen .- Jena: Gustav Fischer Verl., 1959.- VIII, 344 s.

1962

Հայկական ՍՍՌ բուսականության քարտեզ /Ա. Լ. Թախտաջյան, Յա. Ի. Մուլքիջանյան․- Երևան, 1962.- 1 քարտեզ։

Флора Армении։ Т. 4․ Mimosaceae - Juglandaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1962․- 435 с.

1963

Основы палеонтологии: Справочник для палеонтологов и геологов СССР. Т. 14. Водоросли, мохообразные, псилофитовые, плауновидные, членистостебельные, папоротники /Ред.: А. Л. Тахтаджан, В. А. Вахрамеев, Г. П. Радченко.- Москва: Изд-во АН СССР, 1963, 698 с.

Основы палеонтологии: Справочник для палеонтологов и геологов СССР. Т. 15. Голосеменные и покрытосеменные /Ред.: А. Л. Тахтаджан, В. А. Вахрамеев, Г. П. Радченко.- Москва: Госгеолтехиздат, 1963, 743 с.

1964

Основы эволюционной морфологии покрытосеменных.- Москва-Ленинград: Наука, 1964.- 236 с.

1966

Флора Армении։ Т. 5․ Paeoniacea - Saliaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1966․- 383 с.

1969

Flowering plants: origin and dispersal.- Washington: Smithsonian inst. press, 1969.- X, 310 p.

1970

Происхождение и расселение цветковых растений.- Ленинград: Наука, 1970.- 146 с.

1972

Флора Еревана : Определитель дикорастущих растений Араратской котловины: 2-е, перераб. и доп. /А. Л. Тахтаджян, Ан․ А. Федоров; Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1972.- 394 с.

1973

Флора Армении։ Т. 6․ Ericaceae - Elaeagnaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1973․- 485 с.

Evolution und Ausbreitung der Blütenpflanzen.- Jena: Gustav Fischer Verl., 1973.- 189 s.

1974

Жизнь растений: Т. 1. Введение: Бактерии и актиномицеты /Ред.: Ал. А. Федоров, А. Л. Тахтаджян.- Москва: Просвещение, 1974.- 487 с.

Жилин С. Г. Третичные флоры Устюрта /Отв. ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1974.- 122 с.

1975

Красная книга: Дикорастущие виды флоры СССР нуждающиеся в охране/Сост. Э. Ц. Габриэлян и др.; Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1975.- 204 с.

1976

Жизнь растений: Т. 2. Грибы /Ред.: Ал. А. Федоров, А. Л. Тахтаджян.- Москва: Просвещение, 1976.- 479 с.

1977

Жизнь растений: Т. 3. Водоросли лишайники /Ред.: Ал. А. Федоров, А. Л. Тахтаджян.- Москва: Просвещение, 1977.- 488 с.

1978

Флористические области Земли.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1978.- 248 с.

Всесоюзное ботаническое общество: Справочник /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука, 1978.- 255 с.

Жизнь растений: Т. 4. Мхи; Плауны; Хвощи; Папортники; Голосеменные растения /Ред.: Ал. А. Федоров, А. Л. Тахтаджян.- Москва: Просвещение, 1978.- 447 с.

1980

Эзау К. Анатомия семенных растений: 2 т. /Ред.: А. Л. Тахтаджяна.- Москва: Мир, 1980.

Жизнь растений: Т. 5, Ч. 1. Цветковые растения /Ред.: Ал. А. Федоров, А. Л. Тахтаджян.- Москва: Просвещение, 1980.- 430 с.

Флора Армении։ Т. 7․ Oleaceae-Boraginaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1980․- 292 с.

1981

Редкие и исчезающие виды флоры СССР нуждающиеся в охране /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1981.- 264 с.

Жизнь растений: Т. 5, Ч. 2. Цветковые растения /Ред.: Ал. А. Федоров, А. Л. Тахтаджян.- Москва: Просвещение, 1981.- 512 с.

1982

Жизнь растений: Т. 6. Цветковые растения /Ред.: Ал. А. Федоров, А. Л. Тахтаджян.- Москва: Просвещение, 1982.- 543 с.

1983

Федорончук Н. М. Систематика, география и филогения родов триния, румия и ледебуриелла /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Киев: Наукова думка, 1983.- 173 с.

1984

Грант В. Видообразование у растений /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Москва: Мир, 1984.- 528 с.

1985

Имханицкая Надежда Николаевна Пальмы /Отв. ред. А.Л. Тахтаджя.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1985.- 243 с.

Сравнительная анатомия семян. Т.1-4 /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1985-1994.

Актуальные вопросы ботаники в СССР: Тезисы докладов 8-го делегатского съезда Всесоюзного ботанического общества /Отв. ред.: А. Л. Тахтаджян.- Алма-Ата : Наука. КазССР, 1988.- 592 с.

1986

Проблемы палеоботаники : Сборник научных трудов /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1986.- 176 с.

Floristic Regions of the World.- Berkeley: University of California press, 1986.- XXII, 522 p.
1987

Система магнолиофитов .- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1987.- 438 с.

Флора Армении։ Т. 8․ Verbenaceae-Lentibulariaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1987․- 418 с.

1988

Красная книга РСФСР : Растения: [Энциклопедия] /Отв. ред.: А. Л. Тахтаджян.- Москва: Росагропромиздат, 1988.- 591 с.

1989

Вопросы палеофлористики и стратиграфии /Отв. ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1989.- 103 с.

1990

Современная ботаника: 2 т. /П. Рейвн, Р. Эверт, С. Айкхорн; Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Москва: Мир, 1990.

Числа хромосом цветковых растений флоры СССР: Aceraceae - Menyanthaceae /Ред.: А.Л. Тахтаджян.- Ленинград: Наука. Ленингр. отд-ние, 1990.- 507 с.

1991

Дарвин Ч. Происхождение видов путем естественного отбора, или Сохранение благоприятных рас в борьбе за жизнь /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Санкт-Петербург: Наука, С.-Петерб. отд-ние, 1991.- 540 с.

Мир растений: Т. 2. Слизевики; Грибы /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Москва: Просвещение, 1991.- 475 с.

Evolutionary trends in flowering plants.- New York: Columbia Univ. press, 1991.- 241 p.

1993

Числа хромосом цветковых растений флоры СССР: Moraceae - Zygophyllaceae /Ред.: А.Л. Тахтаджян.- Санкт-Петербург: Наука, 1993.- 430 с.

1995

Флора Армении։ Т. 9․ Campanulaceae, Asteraceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Havlickuv Brod: Koeltz Botanical Books., 1995․- 674 с.

1997

Diversity and Classification of Flowering Plants.- New York: Columbia Univ. press, 1997.- 620 p.

1999

Ботанические наблюдения в прибрежной Албании //Флора, растительность и растительные ресурсы Армении.- 1999.- Вып. 12.- С. 6-10.

2001

Флора Армении։ Т. 10․ Monocotyledones (исключая Poaceae)e /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ruggel: A.R.G. Gantner Verlag, 2001․- 613 с.

2007

Грани эволюции: Статьи по теории эволюции, 1943-2006 гг.- Санкт-Петербург: Наука, 2007.- 326 с.

2009

Flowering Plants․- Springer Verlag, 2009.- 918 p.

2010

Флора Армении։ Т. 11․ Poaceae /Ред.: А. Л. Тахтаджян.- Ruggel: A.R.G. Gantner Verlag, 2010․- 545 с.

2013

Список научных публикаций А. Л. Тахтаджяна //Тахтаджяния.- 2013.- Вып. 2.- С. 9-17.

Higher taxa of vascular plants except flowering //Takhtajania․- 2013.- N 2.- PP. 4-8.

2016

Воспоминания о Криштофовиче //Тахтаджяния.- 2016.- Вып. 3.- С. 161-162.

https://www.sci.am/m/gratefulsview.php?id=7&langid=1
https://www.ysu.am/museum/52554
https://www.muldyr.ru/a/a/tahtadjyan_armen_leonovich
https://www.golosarmenii.am/armen-taxtadzhyan-uchenyj-planetarnogo-masshtaba/
https://www.anunner.com/name/biography/%D4%B1%D5%90%D5%84%D4%B5%D5%86_%D4%B9%D4%B1%D4%BD%D5%8F%D4%B1%D5%8B%D5%85%D4%B1%D5%86_%D4%BC%D4%B5%D5%8E%D5%88%D5%86%D4%BB